Pokazywanie postów oznaczonych etykietą duchowieństwo. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą duchowieństwo. Pokaż wszystkie posty

piątek, 1 maja 2026

Na 1 maja: Leon XIV o problemach socjalnych duchowieństwa



CHRYSTOS WOSKRESE!

W luźnym nawiązaniu do wpisu z 18 marca br. o pozakościelnych zarobkach duchowieństwa   chciałbym zwrócić uwagę Czytelników tego bloga na:


                                                  LIST APOSTOLSKI


WIERNOŚĆ, KTÓRA RODZI PRZYSZŁOŚĆ

OJCA ŚWIĘTEGO LEONA XIV
Z OKAZJI 60. ROCZNICY
SOBOROWYCH DEKRETÓW
OPTATAM TOTIUS I PRESBYTERORUM ORDINIS

16. Braterstwo kapłańskie należy zatem traktować jako element składowy tożsamości szafarzy [14], nie tylko jako ideał lub slogan, ale jako aspekt, w który należy się zaangażować z nową energią. W tym sensie wiele zrobiono, wprowadzając w życie wskazówki zawarte w Presbyterorum ordinis (por. nr 8), ale wiele pozostaje jeszcze do zrobienia, począwszy na przykład od wyrównania ekonomicznego między tymi, którzy służą w ubogich parafiach, a tymi, którzy pełnią posługę we wspólnotach zamożnych. Należy również zauważyć, że w wielu krajach i diecezjach nadal nie zapewniono niezbędnego zabezpieczenia na wypadek choroby i starości. Wzajemna troska, w szczególności staranie o braci najbardziej samotnych i odizolowanych, a także o chorych i starszych, nie może być uważana za mniej ważną niż opieka nad powierzonym nam ludem. Jest to jedna z podstawowych kwestii, które poleciłem kapłanom podczas ich niedawnego jubileuszu. „Jak bowiem my, szafarze, moglibyśmy być budowniczymi żywych wspólnot, gdyby najpierw nie panowało między nami rzeczywiste i szczere braterstwo?” [15]

MÓJ KOMENTARZ: Jak widzimy, Leon XIV dostrzega i podkreśla wagę problemów takich, jak "redystrybucja dochodów" między parafiami/proboszczami biednymi a bogatymi (o czym ja osobiście nieraz już pisałem czy mówiłem) oraz troska o duchownych starszych wiekiem i/lub złożonych chorobą. Zaniedługo w naszej metropolii zaczną na emerytury odchodzić i/lub popadać w ciężkie schorzenia kapłani z "wyżu święceniowego" lat osiemdziesiątych, a potem i dziewięćdziesiątych. Są to w większości celibatariusze, którym dzieci na starość wsparcia nie udzielą. Niektórym pomogą być może inni, zamożniejsi krewni. Co jednak z tymi, których podstawowym (jedynym?) źródłem utrzymania będzie emerytura wyliczona na podstawie składek opłacanych od podstawy równej pensji minimalnej, czyli zapewne... też minimalna? 
Czy nasi biskupi myślą nad systemowym rozwiązaniem tego problemu?

wtorek, 18 marca 2025

O pozakościelnych zajęciach zarobkowych duchowieństwa - na marginesie tekstu Ks. P.W. Potocznego

 Ksiądz Paweł Wojciech Potoczny, proboszcz parafii greckokatolickiej w Cyganku na Żuławach, znany też w sieci pod nickiem/brandem/hasztagiem "Żonaty Ksiądz", napisał był ciekawy i ważny tekst na temat - w uproszczeniu - pozakościelnych zajęć zarobkowych duchowieństwa, a zwłaszcza o tym, czy i jak kapłan zatrudniony w duszpasterstwie, jako np. proboszcz (casus Autora), ma prawo "dorabiać na boku", jeśli dochody z parafii nie wystarczają na utrzymanie jego i rodziny.

Z góry chciałbym zaznaczyć, że zgadzam się generalnie z Autorem, jego diagnozą, wnioskami i przewidywaniami. Jeśli jednak na tym stwierdzeniu nie kończę, jeśli chcę dorzucić swoje parę groszy, to po to, by to i owo sprostować, uzupełnić czy rozwinąć. 

Tematyka, o której pisze Ks. Potoczny i którą siłą rzeczy zajmę się poniżej i ja, jest nie tylko ważna sama w sobie, ale i wpisuje się w nurt najnowszych mych wpisów - nt. Funduszu Kościelnego.

Ponieważ tekst ten jest wpisem z FB, za zezwoleniem Autora przekopiowałem go tutaj i najpierw przytoczę w całości, a potem odniosę się do fragmentów.

 

GDZIE KSIĘDZU WYPADA PRACOWAĆ, A GDZIE NIE WYPADA?

Siadając do tego tekstu mam wielki mętlik w głowie. Coś pomiędzy „trzeba zacząć działać” a „przecież księdzu nie wypada”. Również to pytanie w głowach wielu ludzi próbujących wstąpić na nową, nieznaną drogę „co sobie ludzie pomyślą?” W przypadku osoby duchownej, księdza, który od 18 lat posługuje ludziom, wystawiony na „świecznik”, ciągle pod obserwacją i oceną innych, to pytanie wcale nie jest banalne, a bardzo realne. Co wypada, a co nie wypada?

Porządkując chaos myśli, zacznijmy od „trzeba zacząć działać”. W ostatnim tygodniu w naszych parafiach czytaliśmy list od naszego biskupa Arkadiusza, w którym przedstawił dwa aspekty funkcjonowania Kościoła. Pierwszy finansowy- ziemski, drugi duszpasterski - duchowy. Człowiek realnie stąpający po ziemi, wysłuchawszy danych zawartych w tekście, może jasno określić, ze wspólnota Kościoła się zmniejsza. Nie chodzi o to, aby w tekście podawać cyferki do analizy, one są dostępne w statystyce kurii, ale chodzi o pewien fakt, który ma miejsce. Przychodzi mi na myśl wypowiedź ks. Josepha Ratzingera “Jak będzie wyglądać Kościół w roku 2000”. Warto pochylić się nad tym tekstem po ponad dwudziestu pięciu latach od jego publikacji. Coś czuję, że słowa ks. Ratzingera, późniejszego Papieża Benedykta XVI właśnie się realizują na naszych oczach. Jeżeli mówię o podjęciu działania w kwestii obecności księdza w świecie i w Kościele, te słowa oddają głębie również mojego pragnienia. Cyt.: "Ksiądz, który nie jest nikim więcej, niż pracownikiem socjalnym, może być zastąpiony przez psychoterapeutę i innych specjalistów; ale ksiądz, który nie jest specjalistą, który nie stoi [z boku], obserwując grę, udzielając oficjalnych rad, ale w imię Boga stawia się do dyspozycji człowieka, który towarzyszy ludziom w ich smutkach, w ich radościach, ich nadziei i strachu, taki ksiądz na pewno będzie potrzebny w przyszłości.”

Co przyszły papież ma na myśli, mówiąc, że ksiądz ma być specjalistą? Sprecyzował swoją myśl 25 maja 2006 r. w katedrze warszawskiej. "Wierni oczekują od kapłanów tylko jednego, aby byli specjalistami od spotkania człowieka z Bogiem - mówił do duchowieństwa stolicy Polski. - Nie wymaga się od księdza, by był ekspertem w sprawach ekonomii, budownictwa czy polityki. Oczekuje się od niego, by był ekspertem w dziedzinie życia duchowego.” Ta profesjonalna wiedza życia duchowego jest wymagająca w kontekście rozwoju osobistego, czyli formacja ludzka, rozwoju intelektualnego - solidna wiedza oraz rozwoju duchowego - modlitwa osobista. Dopiero na takim fundamencie ksiądz będzie mógł pójść w świat do „działania”.

W tym momencie wychodzimy z „Kościoła”. Czyli z tradycyjnej formy utrzymania się księdza na parafii. Będąc proboszczem w nielicznej osobowo parafii (około 200 osób) oraz gdy do przestrzegania postu zgodnie z prawem kościelnym jest około 20 osób. (Z postu zwolnione są osoby do 14-ego roku życia oraz osoby, które ukończyły 65-ty rok życia) ks. Ratzinger o tym „wyjściu” oraz opisie sytuacji, pisze tak, cyt: „Pójdźmy krok dalej. Z obecnego kryzysu wyłoni się Kościół jutra – Kościół, który stracił wiele. Będzie niewielki i będzie musiał zacząć od nowa, mniej więcej od początku. Nie będzie już w stanie zajmować wielu budowli, które wzniósł w czasach pomyślności. Ponieważ liczba jego zwolenników maleje, więc straci wiele ze swoich przywilejów społecznych.” I dodając kwestie „bycia księdza” we wspólnocie: „W przeciwieństwie do wcześniejszych czasów, będzie postrzegany dużo bardziej jako dobrowolne stowarzyszenie, do którego przystępuje się tylko na podstawie samodzielnej decyzji. Jako mała wspólnota, będzie kładł dużo większy nacisk na inicjatywę swoich poszczególnych członków. Niewątpliwie odkryje nowe formy posługi kapłańskiej i będzie wyświęcał do kapłaństwa wypróbowanych chrześcijan, którzy wykonują już jakiś zawód.” Uważam osobiście, że jeszcze jesteśmy w okresie przejściowym. Z jednej strony księża, tacy jak ja, po seminarium, tylko z jedną dziedziną wykształcenia, teologia, oraz ci którzy już mają inny zawód oprócz teologii. W jednym z ostatnich odcinków naszego programu telewizyjnego Pełnia Wiary, była prezentowana sylwetka ks. Mikołaja, który jest informatykiem. Na swoje utrzymanie zarabia projektując strony internetowe oraz aplikacje jednocześnie posługując w parafiach eparchii Wrocławsko-Koszalińskiej.

Na moim profilu instagramowym @zonatyksiadz, dla obserwujących zadałem pytanie, jaka praca dla księdza, poza służbą w parafii, była by przez ciebie akceptowalna? W sumie nikogo nie muszę pytać o zdanie, oprócz eparchy. Zgodnie z prawem, praca nie powinna godzić w nauczanie Kościoła. Obserwujący wskazali kilka zawodów. Między innymi: dziennikarz, pisarz, specjalista marketingu, kucharz, ogrodnik, pracownik biurowy, kierowca, bibliotekarz. Zapewne to jeszcze nie wszystkie pomysły, ale one już dają pewne światło, co byłoby akceptowalne społecznie. Gdyż dojście do pytania „co ludzie sobie pomyślą?” Dla poszczególnego księdza może być trudną przeprawą. Doświadczyłem tego osobiście, gdy w mojej historii wraz z małżonką zajmowaliśmy się marketingiem sieciowym . Dzisiaj z tych działań pozostały tylko i aż wspaniałe znajomości. Skargi „tych co sobie pomyśleli” znalazły swoje sformułowanie w upomnieniu oraz zakazie wypowiedzi w mediach społecznościowych. Więc „ludzie” nie zawsze sobie dobrze myślą i to trzeba zaakceptować. Mam wrażenie, że czasami zachowujemy się w Kościele jak małe dzieci w przedszkolu. „Proszę pani, a ten mi zabrał zabawkę, a tamten powiedział mi przykre słowo”. Taka infantylizacja relacji wśród dorosłych ludzi prowadzi do coraz mniej poważnego traktowania się nawzajem, a z drugiej strony do strachu, który paraliżuje podejmowanie jakichkolwiek działań w życiu. Nie tylko duszpasterskim.

Jednocześnie taka postawa, zaprzecza nauczaniu obecnego Papieża Franciszka, który niejednokrotnie wskazuje na formę „bycia księdza” w świecie: „Kapłan, który w niewielkim stopniu wychodzi z samego siebie, który niewiele namaszcza — nie mówię «wcale», bo, dzięki Bogu, wierni wykradają nam namaszczenie — traci to, co najlepsze z naszego ludu, to, co potrafi poruszyć najgłębszą część jego kapłańskiego serca. Ten, kto nie wychodzi z samego siebie, zamiast być mediatorem, staje się stopniowo pośrednikiem i zarządcą. Wszyscy znamy różnicę: pośrednik i zarządca «otrzymali już swoją zapłatę», a ponieważ nie ryzykują własnej skóry i swojego serca, nie otrzymują serdecznego podziękowania, wypływającego z serca. Stąd właśnie bierze się niezadowolenie tych, którzy stają się smutni — są smutnymi księżmi i zamieniają się w swego rodzaju kolekcjonerów antyków albo nowinek, zamiast być pasterzami «pachnącymi jak owce» — o to was proszę: bądźcie pasterzami «o zapachu owiec», aby to się czuło — zamiast być pasterzami pośród swojej trzody i rybakami ludzi. ” (Homilia podczas Mszy św. Krzyżma w Wielki Czwartek, 28.03.2013)

Odpowiedź na wezwanie Papieża Franciszka oczywiście może być różna. Każdy z nas może inaczej rozumieć „pachnący owcami” Jednak to niezmienia faktu, że wizja Papieża Benedykta XVI staje się realnym życiem księdza w wizji Papieża Franciszka. Nie ma jednego modelu, jak to robić, ale jest jedno i to samo wezwanie. Być z ludźmi, aby głosić Ewangelię o zbawieniu świata w Jezusie Chrystusie, aby dać ludziom nadzieję. Dlatego wstąpiłem do seminarium, dlatego przyjąłem sakrament małżeństwa i kapłaństwa. Jako mąż, ojciec - głowa rodziny, jestem za nią odpowiedzialny. Na płaszczyźnie materialnej oraz duchowej. Wraz z moją małżonką przyświeca nam misja wychowania dzieci w wierze chrześcijańskiej i dawanie świadectwa o tym, że Jezus Zmartwychwstał i żyje. Jako kapłan przyjąłem obowiązki związane z posługą dla Ludu Bożego, aby mu towarzyszyć w drodze do życia wiecznego. Jak pisze Papież Franciszek „aby nie być tylko zarządcą”.

Co Ty myślisz o pracy księdza innej, niż tylko posługa w parafii? Koniecznie podziel się swoimi refleksjami w komentarzu.

Ks. Paweł Potoczny : @zonatyksiadz


Tyle Ks. Paweł. 

Poniżej garść moich uwag poprzedzonych cytatami:


W ostatnim tygodniu w naszych parafiach czytaliśmy list od naszego biskupa Arkadiusza, w którym przedstawił dwa aspekty funkcjonowania Kościoła. Pierwszy finansowy- ziemski, drugi duszpasterski - duchowy. Człowiek realnie stąpający po ziemi, wysłuchawszy danych zawartych w tekście, może jasno określić, ze wspólnota Kościoła się zmniejsza. Nie chodzi o to, aby w tekście podawać cyferki do analizy, one są dostępne w statystyce kurii, ale chodzi o pewien fakt, który ma miejsce.


Trochę szkoda, że Autor nie zechciał jednak podzielić się z nami owymi "cyferkami" czy też "danymi zawartymi w tekście" listu JE Biskupa Olsztyńsko-Gdańskiego, który jako żywo poza naszą najmłodszą eparchią czytany nie był, a eparchialna strona WWW skromnie przemilcza jego istnienie. Wyrażenie, iż "cyferki" są "dostępne w statystyce kurii", jest mimowolnie (?) humorystyczne. Dla kogo niby są "dostępne"? Dla Księdza Biskupa?

Tak czy inaczej, nie trzeba kurialnych danych, by konstatować demograficzny kryzys UKGKwRP, zwłaszcza na terenie eparchii ze stolicą w Olsztynie. Wystarczy zajrzeć do danych spisów powszechnych, które skrzętnie zebrał - i zmiany w latach 2011-2021 obliczył - niżej podpisany we wpisie blogowym z 28.IX.2023. W województwie warmińsko-mazurskim, które jest "trzonem" tej eparchii, nastąpił spadek identyfikacji greckokatolickich o 26,022 %; (nieco) większy zanotowano jedynie w zachodniopomorskim - 26,898 %). W pomorskim, gdzie znajduje się parafia Cyganek (samo województwo jednak podzielone jest między eparchie olsztyńsko-gdańską i wrocławsko-koszalińską), spadek był również widoczny, acz już nie tak wielki (11,381 %). To wszystko w warunkach sporej wszak (zwłaszcza od 2014 r.) imigracji z Ukrainy, która w niektórych innych województwach spowodowała wzrosty czasem i o ponad 100 %, a w innych przynajmniej stworzyła wrażenie demograficznej stabilizacji. Zatem w świetle danych spisowych moja dawniejsza teza ("UKGKwRP znajduje się w głębokim kryzysie pod pozorami wzrostu") w aspekcie demograficznym o tyle nie znajduje potwierdzenia, że w skali kraju są to pozory stabilizacji, a nie wzrostu, zaś w województwach, gdzie zamieszkiwali zawsze najliczniej grekokatolicy przesiedleni w 1947 r. i ich potomkowie, mamy do czynienia albo ze spadkiem i to nieraz dużym, albo co najwyżej ze stabilizacją. Statystyczne wzrosty notują województwa, w których duszpasterstwo greckokatolickie przed 2014 r. (a tym bardziej przed rokiem 1989) było obecne symbolicznie lub wcale - z wyjątkiem małopolskiego (wzrost o 28,675 %).


Przychodzi mi na myśl wypowiedź ks. Josepha Ratzingera “Jak będzie wyglądać Kościół w roku 2000”. Warto pochylić się nad tym tekstem po ponad dwudziestu pięciu latach od jego publikacji. Coś czuję, że słowa ks. Ratzingera, późniejszego Papieża Benedykta XVI właśnie się realizują na naszych oczach. 


Stylistyczna niezręczność naszego Autora zdaje się prowadzić do sugestii, że skoro 2025-25=2000, to "ksiądz Ratzinger" rozpisywał się o tym, "jak będzie wyglądać Kościół w roku 2000" niedługo przed tymże... rokiem 2000. Niewątpliwie gwarantowałoby duży zakres trafności prognozy. ;-) Żarty żartami, ale całkiem już serio bardzo jestem wdzięczny Autorowi za przypomnienie tej wizji (pochodzącej w rzeczywistości z roku 1969, co istotnie jest dawniej, niż ćwierć wieku temu). Obszerne jej fragmenty są zamieszczone na stronie WWW "Chemin Neuf Polska". 

Jednocześnie wypada mi zaznaczyć, że późniejszy Papież Rzymski miał wówczas na myśli Kościół lokalny zupełnie inny, niż UKGKwRP. Słowa swe pisał (i wygłaszał przez radio) w ówczesnej Bawarii, gdzie Kościół rzymskokatolicki był wyznaniem nie tylko większościowym, ale i liczącym się społecznie. Józef Mackiewicz, mieszkający wówczas w Monachium, ciekawie to opisywał (niestety, nie mogę sobie przypomnieć gdzie konkretnie), podkreślając nie tylko istnienie licznych kościołów, kaplic, kapliczek i krzyży, nie tylko powszechne pozdrowienie religijne Grüß Gott!, ale i to np., że - w odróżnieniu od przedwojennej Polski - wśród wypełniających kościoły tłumów nie było takiej przewagi kobiet, że było też dużo mężczyzn. Można to jakoś zestawić z sytuacją lokalnego Kościoła łacińskiego w Polsce. Ale nasza sytuacja jest inna - my już jesteśmy, i byliśmy zawsze po 1947 r., małą i ubogą mniejszością, do tego jeszcze przez długi okres po akcji "Wisła" silnie zastrachaną. Co nie znaczy, że laicyzacja nas nie dotknie - już dotyka. Procesy "opiłowywania katolików" też na nas wpłyną, już teraz można przewidywać, co przyniesie naszym budżetom parafialno-proboszczowskim redukcja godzin szkolnej nauki religii o połowę. Ale my jednak spadać będziemy nie z perszerona, a z kucyka, i nie do nas odnoszą się słowa Ratzingera o utracie "wielu budowli" (acz utrzymanie wielu cerkwi wiejskich dziś już stanowi problem) i "przywilejów społecznych" czy "pozornego bogactwa" (to z innego tekstu). To dla nas pewna szansa - my już mamy doświadczenie bycia w mniejszości, nieposiadania przywilejów społecznych i biedy. Owszem, w naszej sytuacji materialna strona "opiłowywania" dotknie nas bardziej, niż łacinników, bo dla nas więcej znaczą i godziny nauki religii płatne z budżetu, i dopłaty z Funduszu Kościelnego do składek ZUS. Ale my przecież pamiętamy (jako wspólnota) czasy, gdy tych rzeczy nie było, ba - gdy byliśmy ledwie tolerowani przez władze świeckie. Oczywiście, wtedy mogliśmy liczyć w pewnej mierze na wsparcie braci-łacinników, tych z Polski i tych z Zachodu. Z tym będzie gorzej. Ale za to mamy teraz pełną wewnętrzną samodzielność i swobodę, i to będzie z kolei różnicą in plus. Pytanie, czy i jak będziemy chcieli i umieli z tego korzystać. 

I tu dochodzimy do innego, starszego tekstu Ratzingera - "Nowi poganie i Kościół" (1958). Tego samego, z którego pochodzi zwrot o "pozornych bogactwach". Z uwagi na zasadniczy temat tego wpisu nie będę się nad nim długo rozwodził, ale wspomnieć muszę, bo to w tym właśnie artykule widzę wyraźniej zarysowany istotny problem, przed którym stoi UKGKwRP. Przekład polski tego artykułu opublikowany został w książce "Ostatnie rozmowy". Ja zaś polecam dwa teksty ks. Andrzeja Draguły z "Więzi", w których tezy Ratzingera zostają omówione i zastosowane do sytuacji Kościoła łacińskiego w Polsce:


Inny Kościół przyszłości według Ratzingera (25.VI.2017)

oraz

Polscy wierzący poganie. Ratzinger czytany po latach (16.III.2018).


Każdy może przeczytać sam i wysnuć własne wnioski; oczywiście nie ma obowiązku zgadzania się ani z Ratzingerem, ani tym bardziej z Dragułą. Moim zdaniem właśnie w tym artykule został silniej zaakcentowany ten problem, który rzeczywiście odnosi się do UKGKwRP. Nie bogactwa, przywileje czy budynki, ale to, co lapidarnie nazwałbym zeświecczeniem mentalnym, a co jest moim zdaniem w pierwszym rzędzie konsekwencją etnocentrycznego podejścia do Kościoła i religii. Ale to już temat na osobny wpis.


W tym momencie wychodzimy z „Kościoła”. Czyli z tradycyjnej formy utrzymania się księdza na parafii. Będąc proboszczem w nielicznej osobowo parafii (około 200 osób) oraz gdy do przestrzegania postu zgodnie z prawem kościelnym jest około 20 osób. (Z postu zwolnione są osoby do 14-ego roku życia oraz osoby, które ukończyły 65-ty rok życia) 


Jak widać, Ks. Paweł dawno nie czytał naszych krajowych przepisów postnych, bo zapomniał, że górną granicą obowiązku postnego jest ukończenie lat 60, a nie 65, jak pisze. ;-) Ale to drobiazg. Przyjmujemy, że w (około) 200-osobowej par. Cyganek jest łącznie (około) 20 osób w wieku 14-64 lata. Oczywiście dowcipny Ks. Proboszcz w żaden sposób nie odniósł się do kwestii podstawowej: a ile z tych (około) 180 pozostałych jest przed 14 rokiem życia, a ile po 65 urodzinach?  Teoretycznie mogłaby to być parafia kipiąca od dziatwy, czyli z jakimiś widokami na przyszłość. Tyle, że czytelnik włada jednak jakąś logiką i odgaduje łacno, że skoro w przedziale 14-64 muszą się mieścić w zasadzie wszyscy rodzice owej dziatwy, to 10 par czy nawet 20 samotnych matek (!) nie będzie mieć w warunkach Polski współczesnej, powiedzmy, 100 dzieci. Licząc skrajnie optymistycznie - 10 par po 3 dzieci, to daje dzieci 30. Około 150 ludzi w 200-osobowej wspólnocie jest zatem po 65 roku życia, czyli w wieku emerytalnym. To 75 %,  i to wg. bardzo optymistycznego szacunku. Równie dobrze tych par może być 5 i na każdą przypada 2 dzieci w wieku poniżej 14 lat; pozostałe osoby z 20-ki w przedziale 14-64 mogą być bezdzietne. W takim wariancie udział osób po 65 r.ż. wyniósłby 170 osób na 200, czyli 85 %.  Oczywiście ktoś mógłby słusznie zauważyć, że dzieci może być więcej, bo w grupie rodziców będą i stadła mieszane, gdzie tylko jedna strona przynależy do par. Cyganek. Z drugiej jednak strony mogą być tam i bezdzietni, nie każdy ma po 2 dzieci, zwłaszcza obecnie, więc niech już tak zostanie, skoro Ks. Proboszcz raczył nas uraczyć zagadką, zamiast po prostu podać liczby parafian z poszczególnych przedziałów wiekowych.

Dane te każą sceptycznie patrzeć na przyszłość tej parafii. Same w sobie nie determinują jednak kwestii utrzymania proboszcza. Emeryci mogą być mniej lub bardziej zamożni, mniej lub bardziej hojni. Powiedziałbym, że emeryci mogą być zdolni do wnoszenia większego wkładu i pieniężnego, i osobistego (w postaci różnych form zaangażowania w życie parafialne) niż rodzice z dziećmi na utrzymaniu, mający może większe przychody i siły fizyczne, ale i większe potrzeby wydatkowe, i mniej wolnego czasu. Mogą być też bardziej przywiązani do parafii i Kościoła w ogóle, już to z racji mniejszego zakresu wpływów laicyzacyjnych w grupie osób starszych, już to z powodu odczuwania, że zbliża się kres ziemskiego żywota; w tym wieku sporo osób zaczyna postrzegać rzeczywistość sub specie aeternitatis. Rzecz jasna, są to tylko uwagi metodologiczne - nie odnoszą się one do konkretnej sytuacji parafii Cyganek. 

O samej parafii Cyganek wypada wspomnieć jedno: ma ona charakter wiejski, na jej losy wpływa zatem czynnik dodatkowy - depopulacja wsi. Generalnie jest tak, że w Polsce obecnej wzrost demograficzny odnotowuje tak zwana "wielka piątka": Warszawa, Kraków, Wrocław, Poznań i Trójmiasto. Inne miasta mają z demografią większe lub mniejsze kłopoty. Wieś podlega wyludnieniu, z jednym w zasadzie wyjątkiem - miejscowości należących do aglomeracji miejskich. Oznacza to, że wiejskie parafie greckokatolickie, niezależnie od procesów laicyzacyjnych, ponoszą straty na skutek procesów depopulacyjnych. Młodzi wyjeżdżają, niejednokrotnie zabierają potem do miast zniedołężniałych rodziców czy dziadków. Ci, co na wsi zostają, dzieci mają mniej lub wcale. Procesy te uderzają nie tylko w aktualny "stan posiadania" naszych wspólnot wiejskich, ale i w ich możliwości ewentualnej ekspansji: gdybyśmy chcieli przyciągać do siebie nowych wiernych, to na wsi jest coraz mniej potencjalnych kandydatów do wciągnięcia w naszą orbitę duszpasterską. Stąd perspektywy parafii wiejskich są raczej ponure, z wyjątkami miejscowości podmiejskich czy jakichś centrów turystycznych, uzdrowisk i sanktuariów (w szerokim sensie), nastawionych jednak bardziej na turystów czy pielgrzymów, niż na ludność miejscową; w związku z tym ostatnim czynnikiem wspomnieć wypada, że takie ośrodki miałyby większe szanse, gdyby mieściły się w nich małe monastery czy domy zakonne, a takich na wsi nie mamy w  ogóle, choć były próby założenia w Polsce monasteru studyckiego, i to - o ironio losu - właśnie w Cyganku...


ks. Ratzinger o tym „wyjściu” oraz opisie sytuacji, pisze tak, cyt: „Pójdźmy krok dalej. Z obecnego kryzysu wyłoni się Kościół jutra [...] Niewątpliwie odkryje nowe formy posługi kapłańskiej i będzie wyświęcał do kapłaństwa wypróbowanych chrześcijan, którzy wykonują już jakiś zawód.” Uważam osobiście, że jeszcze jesteśmy w okresie przejściowym. Z jednej strony księża, tacy jak ja, po seminarium, tylko z jedną dziedziną wykształcenia, teologia, oraz ci którzy już mają inny zawód oprócz teologii. W jednym z ostatnich odcinków naszego programu telewizyjnego Pełnia Wiary, była prezentowana sylwetka ks. Mikołaja, który jest informatykiem. Na swoje utrzymanie zarabia projektując strony internetowe oraz aplikacje jednocześnie posługując w parafiach eparchii Wrocławsko-Koszalińskiej.


Takie jest i moje zdanie. Mamy okres przejściowy. Obok klasycznych form "dorabiania", jak etaty kapelańskie, uczenie religii (także i rzymskokatolickiej niekiedy!), praca na uczelni - pojawiły się nowe. Któryś z naszych księży z Ukrainy, opiekujący się małymi wspólnotami nowych migrantów, pracuje, jak czytałem, w administracji czy kolportażu "Gościa Niedzielnego". Inny jest praktykującym psychoterapeutą, zgodnie z posiadanym wykształceniem świeckim. 

W jakimś sensie zwiastunami owej Ratzingeriańskiej przyszłości są nasi diakoni, którzy święcenia przyjęli już jako ludzie mający już świeckie profesje. Nie słyszałem, by był u nas taki prezbiter (w Ukrainie - owszem, z jednym takim, nauczycielem akademickim z Politechniki Lwowskiej, studiowałem był teologię), choć były przypadki wejścia do Zakonu Bazyliańskiego czy kleru eparchialnego ludzi mających świeckie zawody - ale nie wykonywali ich oni jako duchowni. To się pewnie będzie zmieniać. Jako ciekawostkę podam, że wśród rzymskokatolickich duszpasterzy akademickich KUL pojawił się niedawno jezuita, który do zakonu wstąpił jako chirurg i podobno nadal praktykuje. 


Na moim profilu instagramowym @zonatyksiadz, dla obserwujących zadałem pytanie, jaka praca dla księdza, poza służbą w parafii, była by przez ciebie akceptowalna? W sumie nikogo nie muszę pytać o zdanie, oprócz eparchy. Zgodnie z prawem, praca nie powinna godzić w nauczanie Kościoła. Obserwujący wskazali kilka zawodów. Między innymi: dziennikarz, pisarz, specjalista marketingu, kucharz, ogrodnik, pracownik biurowy, kierowca, bibliotekarz. Zapewne to jeszcze nie wszystkie pomysły, ale one już dają pewne światło, co byłoby akceptowalne społecznie. 


Czy kapłan może wykonywać każdą pracę świecką? Oczywiście nie. Nie może po pierwsze robić takich rzeczy, które są z natury grzeszne - to dotyczy wszystkich wiernych. Po drugie, są pewne ograniczenia dotyczące już stricte kleru. Na pierwszym miejscu wymieniłbym kwestię tzw. "łagodności chrześcijańskiej". Duchowny nie może mieć do czynienia z przelewem krwi ludzkiej nawet w okolicznościach, w których tradycyjna teologia moralna dopuszcza udział świeckich. Nie może brać udziału w orzekaniu ani wykonywaniu kary śmierci, nie może brać udziału w walce zbrojnej (w wojsku może służyć jako kapelan albo członek personelu medycznego). Oczywiście, jakieś państwo może tych zasad nie respektować i kapłanów powoływać do zwykłej służby (księża francuscy w czasie I wojny, księża włoscy - późniejszy papież Jan XXIII zanim został kapelanem, był podoficerem, ks. Antoni Łopaciński z Łotwy zmobilizowany do Armii Czerwonej, później kapelan "ludowego" WP). Wtedy pozostaje ewentualnie wyjście znane ze wspomnieć biskupa polowego WP F.J. Gawliny, który jako kleryk diecezji wrocławskiej trafił do armii niemieckiej: "strzelałem (...) do świerczków, żeby Francuzom nie wyrządzić szkody" (J. Gawlina, Wspomnienia, opr. J. Myszor, Katowice 2004, s. 22). Ale generalnie nie wolno się dobrowolnie zaciągać do wojska (kan. 383 pkt 2 KKKW), a w przypadku obowiązku wojskowego należy korzystać z przysługujących zwolnień (tamże pkt 3).

Dalej idą zakazy handlu, biznesu i udzielania poręczeń majątkowych (KKKW, kan. 385 par. 2 i 3), kierowania związkami zawodowymi (to też może być sposób na życie) - kan. 384 par. 2 KKKW, wreszcie przyjmowania urzędów, z którymi łączy się wykonywanie władzy świeckiej (par. 383 pkt 1 KKKW). No i generalnie: "Duchowni powinni powstrzymywać się od wszystkiego, co nie przystoi ich stanowi według dokładniejszych przepisów prawa partykularnego oraz powinni unikać tego, co jest mu obce." (KKKW, kan. 382). Na szczęście "dokładniejsze przepisy prawa partykularnego", rozwijając ten przepis, nie wspominają konkretnie o podejmowaniu zawodów świeckich:

"§ 1. Священнослужителі повинні цілком утримуватися від усього, що не личить їхньому станові та християнському свідченню, а зокрема:

  1. висловлювати незгоду із вченням Церкви;

  2. підтримувати забобонні, магічні, окультні тощо практики;

  3. відвідувати заходи та видовища непристойного характеру;

  4. зловживати спиртними напоями;

  5. прихильно ставитися до різнорідних груп, рухів та організацій, котрі виразно протиставляються Церкві та християнським цінностям." (Kanony Prawa Partykularnego UKGK, kan. 58). 


Gdyż dojście do pytania „co ludzie sobie pomyślą?” Dla poszczególnego księdza może być trudną przeprawą. Doświadczyłem tego osobiście, gdy w mojej historii wraz z małżonką zajmowaliśmy się marketingiem sieciowym . Dzisiaj z tych działań pozostały tylko i aż wspaniałe znajomości. Skargi „tych co sobie pomyśleli” znalazły swoje sformułowanie w upomnieniu oraz zakazie wypowiedzi w mediach społecznościowych.


Z jednej strony współczuję, z drugiej zaś muszę zauważyć, że marketing sieciowy, zwany także wielopoziomowym (ang. multi-level marketing, stąd skrót MLM) jest dość kontrowersyjnym zjawiskiem. Niejednemu w Polsce nazwy takie jak Amway czy Herbalife do dziś nie kojarzą się najlepiej, a Thermomix został niedawno bohaterem filmiku na Kanale Zero. Z "trzeciej strony" - doskonale rozumiem frustrację Ks. Pawła, wobec którego (jak się domyślam) ani autorzy skarg (jak rozumiem: niektórzy z wiernych, niekoniecznie parafian), ani wystawca upomnienia (jak rozumiem: biskup eparchialny) wykazali troskę o Jego pion moralny, ale żeby się bardziej zatroszczyć o byt materialny Jego i Rodziny, może w jakiś sposób zrekompensować odejście z MLM (do którego nie wszedł przecież na złość duszom pobożnym, tylko z realnej potrzeby zarobku) - to już nie.  Z "czwartej strony" - obiektywnie patrząc, MLM jak najbardziej podpada pod zakaz zajmowania się handlem z kan. 385 par. 2 KKKW i kan. 60 Kanonów Prawa Partykularnego UKGK (cytuję: "Священнослужителям забороняється займатися фінансовими операціями, підприємницькою діяльністю і торгівлею особисто або через посередників для власної користі чи користі інших, хіба що за дозволом власного єпархіального єпископа. Єпархіальний єпископ не повинен надавати такого дозволу, не порадившись із власним Митрополитом.").


Jakie zatem powinno być właściwe rozwiązanie? Po raz pierwszy stanąłem przed tym problemem w roku 2002, gdy po marcowym Zgromadzeniu obu ówczesnych eparchii metropolii przemysko-warszawskiej przygotowywałem projekt ustawy partykularnej o diakonach i minorzystach, który następnie został przyjęty przez komisję duszpasterską, w potem - po nie zawsze szczęśliwych ingerencjach w tekst - został promulgowany i do dziś obowiązuje (w nowej redakcji z 2016 r.) przynajmniej w archieparchii przemysko-warszawskiej.W eparchii wrocławsko-koszalińskiej zdaje się obowiązywać (w każdym razie "wisi na stronie") redakcja pierwotna, z 2005 r.

Miałem o tyle łatwiej, że problem dotyczyć duchownych z założenia "nieetatowych", czyli mających się utrzymywać z pracy świeckiej. Pewien protodiakon z Kanady, największy w UKGK autorytet w sprawach diakońskich, udzielił mi wielu mądrych rad w procesie pracy nad projektem. W sprawie ograniczeń zawodowych stwierdził prosto i celnie: jeśli biskup nie utrzymuje duchownego i ten ostatni musi siebie i rodzinę utrzymać sam, to jakie prawo ma biskup wyznaczać, jakie zajęcia wolno owemu duchownemu wykonywać, a jakich nie? Przyjąłem ową linię rozumowania i stąd w ustawie (nr 41 redakcji z 2016 r., nr 43 redakcji z 2005 r.) norma mówiąca to tylko, że praca duchownego musi odpowiadać normom moralnośc chrześcijańskiej, zaś w sprawach wątpliwych osąd należy do biskupa.


Ks. Paweł jest w innej sytuacji. Jest duchownym jak najbardziej "etatowym", uprawnionym do utrzymania siebie (i rodziny) z pieniędzy kościelnych. Kodeks Kanonów Kościołów Wschodnich stanowi:

"Kan. 390 § 1. Duchowni mają prawo do odpowiedniego utrzymania, a zatem, stosownie do wypełniania powierzonego im urzędu albo zadania, do sprawiedliwego udziału w wynagrodzeniu, które, jeśli chodzi o duchownych żonatych, także powinno wystarczyć na utrzymanie ich rodziny, jeśli w inny wystarczający sposób tego nie zabezpieczono.

§ 2. Mają także prawo, aby im i ich rodzinie, jeśli są żonaci, było zabezpieczone odpowiednie ubezpieczenie i zabezpieczenie socjalne oraz opieka medyczna. Aby to prawo mogło być zrealizowane, duchowni są zobowiązani opłacać składki w instytucji, o której mowa w kan. 1021 § 2, zgodnie z przepisem prawa partykularnego."

Prawo Partykularne UKGK wtóruje prawu powszechnemu:

Кан. 63

§ 1. Священнослужителі мають право на справедливу винагороду, розмір якої щорічно встановлює єпархіальний єпископ, порадившись із колегією єпархіальних радників і радою з економічних справ, беручи до уваги обставини місця і часу.

§ 2. Священнослужителі зобов’язані сплачувати внески до установи, про які мова в кан. 127 партикулярного права, у розмірі, визначеному єпархіальним єпископом.

Od razu powiem, że tajemniczej "instytucji" nie mamy, jej rolę odgrywają ZUS i NFZ. ;-) Istniejące w eparchiach tzw. fundusze kapłańskie mają charakter doraźno-zapomogowy i nie odpowiadają kryteriom ww. "instytucji".

Jak zatem widzimy, "duchowni mają prawo". Znamy więc podmiot uprawnienia. A jaki podmiot odpowiada za realizację tegoż uprawnienia? KKKW stanowi w kan. 192:

"§ 5. Biskup eparchialny winien się troszczyć, aby duchowni i ich rodziny, jeżeli są żonaci, mieli, zgodnie z przepisami prawa, odpowiednie utrzymanie, opiekę i zabezpieczenie społeczne, jak również opiekę lekarską."

Jak widzimy, prawu do utrzymania/wynagrodzenia, ubezpieczenia itd. po stronie duchownego (i jego rodziny) odpowiada po stronie biskupa eparchialnego nie "obowiązek zapewnienia", lecz "troski o zapewnienie" duchownemu tych rzeczy, a i to "zgodnie z przepisami prawa". Czyli zapewnić nie musi, byle się troszczył.

Osobiście od dawna jestem zwolennikiem systemu pensyjnego, podobnie jak je we Włoszech czy w łacińskiej diecezji opolskiej; wydaje się to również zgodne z duchem kan. 63 par. 1 Kanonów Prawa Partykularnego UKGK (nie wiem, czy w Ukrainie jest to realizowane, w Polsce na pewno nie). Na razie jednak takie rozwiązanie pozostaje wyłącznie w sferze pobożnych życzeń, które nie wiadomo czy i kiedy się ziszczą. 

W obliczu katastrofy demograficznej i laicyzacji wydaje mi się, że model duchownego podejmującego również pracę świecką może stać się dominującym. Jeśli zaś chodzi o typ duchownego-dwuzawodowca par excellence, to również może się on upowszechnić. Oczywiście pojawią się w związku z tym pewne trudności. Kiedy taki duchowny ma zdobywać drugi zawód/wykształcenie? Łączyć studia teologiczne ze świeckimi? Czy najpierw zdobyć wykształcenie i zawód świecki, założyć rodzinę, ustabilizować się społecznie, a potem podjąć formację do stanu duchownego? A może przeciwnie - tak jak teraz: najpierw seminarium, ślub i święcenia, a potem - "na parafii" - szukanie i zdobywanie kwalifikacji w zawodzie świeckim? Pierwsze dwa warianty oznaczają konieczność odejścia od klasycznego modelu seminaryjnego. Trzeci nie - ale pojawia się trudność wspólna dla nr 2 i 3. Kto będzie utrzymywał kandydata i jego rodzinę w czasie formacji (wariant 2)? Jeśli młody ksiądz "na parafii" będzie potrzebował nowego zawodu, bo z parafii nie wyżyje - to jak wyżyje on i rodzina w czasie, gdy będzie dopiero zdobywał kwalifikacje? Trzeba pamiętać, że o ile istnieją już modele formacji duchownych dla kandydatów w starszym wieku, w tym i żonatych-dzieciatych, to jednak istnieją one tam, gdzie pieniądze nie są wielkim problemem, problemem może być tam brak kapłanów. Bo nie jest to łatwe, połączyć rodzinę, pracę i formację. W modelach, o których wspomniałem, bywa możliwość rezygnacji z pracy świeckiej na czas formacji, a nieraz i w ogóle (bo, powtarzam, pieniądze tam są, tylko kapłanów brakuje). U nas - przynajmniej na potrzeby naszych rozważań - przyjmujemy, że pieniędzy nie ma i duchowny, nawet proboszcz miałby dorabiać poza Kościołem. W takiej sytuacji możliwe wydają się dwa wyjścia - wariant nr 1 (w istocie wykluczający klasyczne seminarium), albo nr 2 - dla bogatych, których byłoby stać na czasowe porzucenie pracy na czas formacji, ew. dla tych, którzy by znaleźli sponsora. Można oczywiście przyjąć założenie, że do seminarium (klasycznego) przyjmujemy tylko ludzi już po studiach, z jakimiś kwalifikacjami - ale to ryzykowne. Czasy dzisiejsze charakteryzują się znaczną dynamiką, w tym na rynku pracy. Dyplom po 6 latach bez kontaktu z daną dziedzina może stracić na wartości (podobnie w wariancie 2). Z drugiej strony ta współczesna dynamika daje możliwości poszukiwań i rozwoju zawodowego także w wariancie 3 - czego dowodem sam Ks. Paweł, z pojedynczym przecież dyplomem i to z teologii, a jednak działający na różnych polach.

Oczywiście, duchowny posługujący w parafii i wykonujący pracę świecką to sytuacja stwarzająca pewne problemy, z których zaznaczę hasłowo trzy: 1) dyspozycyjność względem wiernych (oczywiście w sytuacji, gdy tych wiernych będzie malutko, nie będzie ona tak wielkim problemem), 2) dyspozycyjność względem biskupa, 3) zależność od biskupa. Dwa ostatnie mogą się na pierwszy rzut oka wydać problemami li tylko samych biskupów, w istocie jednak mogą wpływać na organizację pracy duszpasterskiej i na zwiększenie problemu łagodzenia konfliktów. Z jednej strony dobrze, by biskup czuł i wiedział, że swymi kapłanami nie może pomiatać, z drugiej kapłani mogą mieć w sytuacji długotrwałego zaognionego konfliktu z arcypasterzem pokusę zorganizowania nawet i jakiejś lokalnej schizmy.

I, na koniec, JAKA PRACA? Odpowiem tak - wykluczamy zajęcia niemoralne, służbę wojskową poza duszpasterstwem wojskowym, sprawowanie władzy publicznej. Co do reszty - co najmniej ostrożnie podchodzić należy do tych zajęć, które mogą duchownego zantagonizować z ludźmi czy w szczególności z parafianami. Po części na tym opierał się ów odwieczny zakaz zajmowania się handlem: na założeniu, że handlarz musi się targować (kiedyś nie było ustalonych cen), że jego zysk jest stratą klienta, że handel stwarza pokusę chciwości, spekulacji kosztem ubogich etc. Prawo kościelne powszechne i partykularne daje to jednak pewną furtkę - utrzymując zakaz, wprowadza możliwość biskupiej dyspensy. I słusznie, bo "zajmować się handlem" można jako prezes wielkiej firmy albo jako sprzedawca w obuwniczym. Drugie zastrzeżenie - żeby świeckie zajęcie nie "wciągnęło" bez reszty duchownego, i czasowo, i mentalnie. Z tego punktu widzenia najlepsza jest praca najemna, od-do, najlepiej w sektorze publicznym, nie w "korpo" żądającym od pracowników nieomalże zaprzedania mu się duszą i ciałem.

Zatem podsumowując - uważam, że kryteria selekcji zajęć dopuszczalnych dla księdza powinny być takie, by poprzez zajęć tych uprawianie nie zbrukał się on moralnie, nie zantagonizował z ludźmi, nie zdezawuował samego siebie jako świadka Chrystusa i nie zatracił priorytetów. Tyle.

I na sam koniec uwaga historyka: w jakimś sensie historia się powtarza. Unickich proboszczów w XVII-XVIII w. określano nieraz mianem agricola cum facultate liturgizandi  - "rolnik z prawem celebrowania Liturgii". Parafie były małe, często jednowioskowe, chłopska "owczarnia" przy największej nawet hojności wiele dać swemu pasterzowi nie mogła, patron cerkwi też niekoniecznie był szczodry. Trzeba było żyć głównie z uprawy parafialnej ziemi i hodowli zwierząt. Myślę, że w obecnym momencie dziejowym warto by głębiej przestudiować tamte dzieje, by uświadomić sobie wszystkie minusy i plusy (tak, były i plusy!) ówczesnej sytuacji. Nie powtórzy się ona w dawnym kształcie, ale pewne paralele między "rolnikami z prawem celebrowania Liturgii" a "dwuzawodowcami" jednak da się zauważyć, a być może i wyciągnąć konstruktywne wnioski dla nadchodzącej epoki.


diakon Piotr Siwicki


   

 





poniedziałek, 11 listopada 2013

Священик УГКЦ з України критично про відношення душпастирів до мирян

Отець Олег Кобель, за власними словами Голова Комісії "Справедливість і мир" Стрийської єпархії УГКЦ. Референт Бюро Екології УГКЦ, Координатор всіх християнських таборів у Стрийській єпархії, духівник Руху "Справжня Любов Чекає" - веде в Інтернеті свого блоґа.

У дописі від 9 листопада заторкнув актуальну і болючу тему ставлення священиків до мирян. Властиво достатньо було б дати тут лінка, проте боюся, що під зовнішнім тиском о. Олегові доведеться свій відважний текст або усунути, або каструвати ("редагувати"). А коли допис у первнісній версії появиться ще в інших місцях мережі, сприятиме воно його розповсюдженню та збереженню в первісному виді. Тому нижче зроблю повний перепост, проте заохочую всіх подивитися і за оригінальним посиланням. Можна там прочитати коментарі, самому залишити свій відгук, підтримати о. Олега. Втім, і самі лише відвідини, зафіксовані лічильником, будуть для відважного ієрея свідченням про те, що текст вискликав жваве зацікавлення. А про це ж ідеться кожному публіцисту.


Субота, 9 листопада 2013 р.

Про священиків чоловіків і альфонсів.


 
Нещодавно в інтернеті виринуло кілька цікавих роздумів про священиків та мирян. Цікава дискусія, пов’язана із курсом на оживлення парафії, який взяла УГКЦ. Мої спогади і, пов’язані з цим роздуми, стосуються перш за все священиків. Нелегко є писати про тих, з ким ти разом стоїш за престолом, займаєшся спортом, відпочиваєш, у кого сповідаєшся. Я зовсім не претендую на те, щоб написати щось, про що ніхто не знає. І тим більше не вважаю підняті проблеми якимось «табу».  Я б хотів, так би мовити, показати «темний бік місяця», те, що мені ніколи не подобалося і за що мені часто буває соромно. Не один раз на сповіді чи на форумі просив вибачення за свого спів-брата священика. Я про це ніколи не писав і майже ніколи не згадував вголос, але настав час згадати деякі моменти, які відштовхують від нас наших мирян.
 
Спілкуючись по багатьох форумах, сповідаючи людей, у звичайних розмовах із мирянами, я бачу великі сподівання на священиків. На прикладі одного випадку, я хочу показати, як ми священики можемо ці сподівання реально втілювати в життя. У нашій єпархії 7 років тому відбувався Собор в Уневі, присвячений розвитку молодіжного апостоляту. Звичайно, що серед запрошених було чимало священиків та молоді. Я дуже хотів, щоб між отцями та молоддю запанували приязні стосунки. Це подолало б різні упередження одних до інших. Тому і запропонував, щоб під час обіду молодь сіла поміж священиків, щоб з ними неформально поспілкуватися. Те що тоді відбулося, я ніколи не забуду. Деякі священики в ультимативній формі вказали молоді, що їх місця за іншим столом. Молоді люди, які навіть особисто знали цих священиків, подумали, що це якийсь жарт. Але серйозні та обурені обличчя духовних отців швидко зігнали усмішки із хлопців та дівчат. Я намагався всю ситуацію розбавити жартами, але всередині ледь стримував сльози. Ми з молоддю разом сіли за інший стіл і той час, що залишився на Соборі, став для мене нестерпним. Після обіду всі делегати собору пішли до храму на молитву Часу. Я не пригадую молитви, зате пригадую сльози на очах дорогих мені людей, з ким ми разом працювали на таборах, співали, танцювали, вибудовували грандіозні плани оживлення молодіжного середовища. Плодами того Собору були якісь рішення, про які давно ніхто не пам’ятає. Плодами це назвати важко, радше відмовками  Але я запам'ятав лише ці сльози. Наскільки я міг, пізніше старався закликати молодь не опускати руки і залишатися собою. Сьогодні ці молоді люди помітно подорослішали. Чимало з них сьогодні є активними мирянами в нашій Церкві. Я радий, що подібні ситуації загартовували, а не ламали їх. І як не дивно, від них я черпаю натхнення до праці, а не священиків, які постійно є делегатами єпархіальних Соборів. Я вже не згадуватиму про те, як не один раз червонів від сорому на єпархіальних священичих курсах, коли миряни викладачі вислуховували «перли» у вигляді запитань чи жартів на свою адресу. Пізніше я, як старший на курсах, особисто підходив та перепорошував за наших отців, розуміючи, наскільки той викладач перевершує нашого брата не лише інтелектуально, але і духовно.
 
Нещодавно на наших священичих реколекціях, а потім і за столом одного із храмових празників, виникла дискусія щодо участі мирян у Церкві. Майже всі священики висловилися в той спосіб, що сьогодні ми, як Церква надто багато приділяємо уваги мирянам. Круглі столи, конференції, Собори, а тепер ще і мова про живу парафію, більшістю з отців сприймається як загроза їхнього матеріального добробуту та духовної влади. Але на перше місце ставляться матеріальні страхи. Священики звикли жити у своєму світі, говорити своєю мовою, мати свої інтереси. Інтереси мирян їх цікавлять набагато менше. Мені не приносить задоволення про це говорити, але чимало моїх спів-братів бачать інші парафії не як поле для сіяння, а як на поле для збирання. Парафії сприймаються у категоріях «скільки там номéрів», «яка там зарплата» «скільки кілометрів до міста» «Чи дають сумку?», «Чи багато похоронів і хрестин»і т.п. Майже нікому не цікаво, скільки в школі навчається учнів, які є братства чи сестрицтва, скільки в селі мешкає сектантів, скільки вірних щомісяця сповідається чи причащається. 
 
Нещодавно прочитав вислів одного австрійського філософа Отто Вейнінгера у праці «Стать і характер», який ділив всіх жінок на 2 типи: матерів і повій. Це визначається через їх спосіб думання, висловлювання та вчинки. Для мене священики також поділяються на 2 види: чоловіків та альфонсів (не плутати із Альфонсом Лігуорі, його ім’я починається з великої букви). Ті, що є «чоловіками», сприймають парафію дуже відмінно від того, як на неї дивляться священики-альфонси. Священики-чоловіки люблять, дбають і не зраджують свою парафію. У своїх парафіянах вони бачуть дітей, які бувають пустотливими, можуть помилятися, потребують уваги, а можуть навіть перерости своїх батьків у рості, знанні, та мати свій власний досвід. Тато, який любить свою дитину, радіє з її успіхів, проводить з нею свій вільний час, молиться за неї. Теж саме і з священиком, він має жити і керуватися інтересами своїх вірних, щоправда і священича сім’я від цього не повинна чутися обділеною увагою. Зберегти цей паритет є чи не найскладнішим завданням одруженого священика. Хтось скаже це неможливо, але маємо як взірець о. Омеляна Ковча.
 
 
Священик-альфонс, шукає ту парафію, яка може найкраще забезпечити його матеріально. Якщо є можливість її покинути і пристати до іншої, більш забезпеченої матеріально (найчастіше це вимірюється категоріями номерів), він не роздумуватимуючи це зробить. Він вбачає у мирянах, як у дітях жінки альфонс, перешкоду для досягнення власних, особистих цілей. Він не буде дбати за дітей, а якщо і буде це робити, то знову ж таки, щоб мати з цього власний зиск.  А з цього напрошується невтішний висновок: багатьом з нас, священиків, активність мирян є невигідною економічно. Якщо в родині дбають про розвиток дитини, тоді повинні вкладати гроші у різносторонній її розвиток: заняття музикою, спортивні секції, поїздки, тощо. Подібно є і з парафіяльною активністю. Вона неодмінно потягне за собою матеріальні витрати. І чомусь, багатьом священикам це виглядає як засіхання на їх власний матеріальний достаток. На мою думку, це є коренем проблеми. Духівники у семінаріях повинні навчитися визначати чоловіків та альфонсів ще тоді, коли вони навчаються у семінарії. Якщо семінарист шукає собі легкого життя, не бере жодної участі у семінарійному житті, не має іскри до безкорисливого служіння, міняє семінарії чи поступає туди, де простіше поступити, з нього виросте священик-альфонс. Не хотілося б, щоб із таких священиків пізніше у нас з’явилися єпископи-альфонси. У монастирях також чимало монахів-альфонсів, хоча, згідний, читати про це трохи на грані каламбуру.
 
Якщо говорити спрощено, наші священики дивляться на активних мирян, як на людей, що крадуть «їхній» час і «їхні» гроші. Я знаю парафії, де священики тримають своїх вірних у страху. Цей страх навіюється із проповідальниці. Полягає він у тому, що будь-яка критика дій священика, запитання до нього, пропонування якихось нових ідей, вважається виступом проти самого Бога, що неодмінно буде каратися до того і того покоління. Як ідеал, наводиться приклад православних вірних по селах у Центральній та Східній Україні, де вірні мають сліпий послух своїм пастирям. Дослівно воно звучить майже так: «Там парафіяни можуть простити священику все, тобто сімейну зраду, пияцтво, грошолюбство, бо це зветься в народі «біс попутав». Не сприймають хіба куріння». Для багатьох моїх знайомих отців, це майже ідеальний образ мирянина. Для того, щоб мирянин був ідеальним, він мав би характеризуватися такими якостями: ходити до Церкви, давати десятину, сповідатися 1 раз в рік і по можливості, займати якусь посаду, задавати якнайменше питань. Якщо ми не піднімемо планку до себе самих і наших мирян, «стратегія 2020» залишиться на папері. Якщо зуміємо щось зробити для того, щоб підняти моральний та освітній рівень наших священиків, тоді миряни матимуть належну повагу та реалізовуватимуть своє покликання належним чином.
 
Дякую тим мирянам, які незважаючи на згіршення, нерозуміння, залякування, залишаються глибоко віруючими людьми. Знаю, що ці мої думки читатимуть люди, з якими я неодноразово «схрещував шпаги», заступаючись за добре ім’я того чи іншого священика. Першою думкою в них буде щось, на зразок цього «Ага, ми казали!» Але я залишаюся при своїй думці. Незважаючи на альфонсів, маємо і чимало чоловіків. Дуже хочу, щоб мої думки уможливили, здавалося б, нездійснене: переміна якогось альфонса на чоловіка.
P.S.

Всі схожості із реальними подіями чи людьми у цій статті, прошу вважати невигаданими.
Цікаві статті в неті на цю тему