Sesja o muzyce bizant. i wykonanie Kanonu Paschalnego po grecku

 Poniżej wklejam zaproszenie skopiowane z witryny KUL i zachęcam, by z tego zaproszenia skorzystać!


Katedra Historii Bizancjum KUL oraz Katedra Historii Kościoła w Starożytności Chrześcijańskiej KUL zapraszają 17 maja 2012 r. na Sympozjum bizantynistyczno-patrystyczne połączone z koncertem muzyki bizantyńskiej w wykonaniu Marcina Abijskiego i Męskiego Chóru Kameralnego im. Bogdana Onisimowicza pt. Muzyka w Bizancjum: „Kanon paschalny” Jana Damasceńskiego.

Miejsce: Kolegium Jana Pawła II, s. C-1031.

Program:

13.30 Muzyka w pismach Ojców Kościoła – ks. prof. dr hab. Stanisław Longosz
 
14.00 „Kanon paschalny” św. Jana Damasceńskiego jako liturgiczne urzeczywistnienie duchowości
hezychastycznej – prof. dr hab. Krzysztof Leśniewski
 
14.30 Struktura bizantyńskiej formy kanonu i liturgiczne implikacje muzyczne między Wschodem a
Zachodem – ks. dr Piotr Paćkowski
 
15.00 Bizantyński śpiew liturgiczny – Marcin Abijski
 
15.30 Dyskusja
 
16.00-17.00 Koncert muzyki bizantyńskiej „Kanon paschalny” Jana Damasceńskiego (kanon będzie wykonany w języku greckim) (wstęp wolny)

Wykonawcy: Marcin Abijski i Męski Chór Kameralny im. Bogdana Onisimowicza Marcin Abijski doktorant Katedry Teologii Prawosławnej (Instytut Ekumeniczny KUL) jest wybitnym śpiewakiem, muzykologiem bizantyńskim, absolwentem Narodowego Uniwersytetu Ateńskiego na Wydziale Teologii Społecznej oraz Ateńskiego Konserwatorium Narodowego na Wydziale Muzyki Bizantyńskiej, gdzie był uczniem Archonta Hymnodosa Patriarchatu Konstantynopola – Georgiosa Chatzichronoglou. Marcin Abijski jest również założycielem i dyrygentem Męskiego Chóru Kameralnego im. Bogdana Onisimowicza.

Od siebie dodam, że w sieci znaleźć można dwa polskie przekłady Kanonu:

1)  pióra śp. o archimandryty Romana Piętki MIC (1937-2011);

2) autorstwa ks. dra Henryka Paprockiego, duchownego Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego (początek na s. 2 pliku .pdf).


Nie są to zresztą jedyne istniejące tłumaczenia tego przepięknego utworu na jęz. polski. Istnieje przynajmniej jedno jeszcze, XIX-wieczne, opublikowane w: Jutrznia we Świętą i Wielką Niedzielę Zmartwychwstania Chrystusowego, czyli rezurekcja według obrz. gr.-kat. Tłómaczenie (!) z języka starosławiańskiego (!). Staraniem i nakładem Instytutu Stauropigiańskiego (!). Na dochód gr.-kat. cerkwi miejskiej Uśpienia (!) Najświętszej Panny Marji we Lwowie, Lwów 1860.

Przypomnę także przy okazji o istnieniu 2 wersji ukraińskich:

1) z modlitewnika Pryjdite pokłonimsia (tu w ramach całego tekstu Jutrzni Zmartwychwwstania);

2) z bazyliańskiego Mołytwosłowa z 1990 r. - wersja częściej używana (m.in. w Lublinie), z nutami, na s. 637-648 (pod tym linkiem można ściągnąć cały Mołytwosłow).

Wielkanoc - Święto Zmartwychwstania Pańskiego II

Leitmotivem paschalnych celebracji, śpiewanym w praktyce greckokatolickiej nie tylko na Wielkanoc i w Tygodniu Świetlistym, ale i w całym okresie wielkanocnym (do wigilii Wniebowstąpienia włącznie) jest troparion:

CHRYSTUS POWSTAŁ Z MARTWYCH, ŚMIERCIĄ PODEPTAŁ ŚMIERĆ, I W GROBACH BĘDĄCYM ŻYCIE DAŁ!!!

Na tronie seminarium gr.kat. w Lublinie można posłuchać tego troparionu w języku oryginału czyli po grecku (w wykonaniu nie istniejącego już niestety chóru "Bohosłow") - zob. ostatni plik pt. "Christos anesti".

Z kolei strona liturgia.cerkiew.pl zawiera nie tylko ów troparion po polsku, ale i piękny eksapostilarion Paschy "Ciałem zasnąwszy".

Warto też zapoznać się z tekstem Jutrzni Paschalnej: po polsku (w przekładzie Ks. Dra Henryka Paprockiego) oraz po ukraińsku wg. modlitewnika "Pryjdite, pokłonimsia" (w praktyce używana jest raczej wersja z "Mołytwosłowa" bazyliańskiego (Rym-Toronto 1990), który można ściągnąć w PDF-ie ze strony Ukraińskiego Centrum Liturgicznego (Jutrznia Paschalna, po części z nutami, zawarta jest na s. 635- 659).

Wielkanoc - Święto Zmartwychwstania Pańskiego

Homilia wielkanocna św. Jana Chryzostoma.

Jeśli ktoś jest uczciwy i pobożny, niech znajdzie radość w tej dobrej i pełnej światła uroczystości. Jeśli ktoś jest roztropny, niech wejdzie, ciesząc się, do radości Pana swego. Jeśli ktoś dźwigał udręki postu, niechże otrzyma dziś słuszną zapłatę. Jeśli niósł trudy pierwszej godziny, niech sprawiedliwą otrzyma należność. Jeśli ktoś przyszedł po trzeciej godzinie, niechże świętuje z wdzięcznością. Jeśli ktoś dopiero po szóstej godzinie się dołączył, niechże nie ma żadnej wątpliwości, ponieważ niczego nie traci. Jeśli ktoś spóźnił się nawet do dziewiątej godziny, niech przychodzi bez wahania. Jeśli ktoś zdążył dopiero na jedenastą, niech wcale nie boi się zwłoki. Albowiem gościnny jest Gospodarz domu: przyjmuje ostatniego jak pierwszego; zaspakaja i tego, kto od jedenastej godziny pracował podobnie jak tego, kto od pierwszej. I nad ostatnim się lituje i pierwszego wynagradza; i jednemu daje i drugiego wspomaga; i uczynki przyjmuje i z chęci się cieszy; i wysiłki szanuje i zamiary pochwala.

A więc przyjdźcie z radością do swego Pana: i pierwsi i drudzy przyjmijcie zapłatę. Bogaci i ubodzy, wszyscy razem się cieszcie. Starający się i lekkomyślni, uczcijcie ten dzień. Ci, co pościli i ci, co nie pościli, weselcie się dziś.

Stół zastawiony – rozkoszujcie się wszyscy.

Baranek obfity – niech nikt nie wyjdzie głodny.

Wszyscy nasyćcie się ucztą wiary;

Wszyscy przyjmijcie bogactwo miłosierdzia.

Niech nikt nie płacze, że biedny, bo nastało królowanie wszystkich.

Niech nikt nie martwi się z powodu swych grzechów, bo z grobu zabłysło przebaczenie.

Niech nikt nie lęka się śmierci, bo wyzwoliła nas od niej śmierć Zbawiciela.

Zniszczył ją Ten, Kogo ona trzymała.

Unieszkodliwił piekło Ten, Który zstąpił do piekieł.

Zgorzkniało piekło, skosztowawszy Jego ciała.

A Izajasz przewidując to, wołał:

Piekło zmartwiło się, spotkawszy Cię w otchłani.

Zmartwiło się, bo zostało puste.

Zmartwiło się, bo zostało oszukane.

Zmartwiło się, bo zostało uśmiercone.

Zmartwiło się, bo zostało obalone.

Zmartwiło się, bo zostało skrępowane.

Pojmało ciało, a natknęło się na Boga,

Pojmało ziemię, a spotkało się z samym niebem.

Pojmało to, co widziało, a przepadło od Tego, czego nie zauważyło.

Gdzie więc, o śmierci, jest Twoje żądło?

Gdzie, o piekło, jest twoje zwycięstwo?

Zmartwychwstał Chrystus – i tyś zostało obalone.

Zmartwychwstał Chrystus – i przepadły demony.

Zmartwychwstał Chrystus – i weselą się aniołowie.

Zmartwychwstał Chrystus – i Życie odzyskało swe prawa.

Zmartwychwstał Chrystus – i nikt z martwych nie pozostał w grobie.

Bo Chrystus zmartwychwstał jako pierwszy z tych, co pomarli.

Jemu chwała i królestwo na wieki wieków.

Amen.

 Tę piękną i jakże głęboką duchowo homilię zaczerpnąłem z witryny niegdyś tworzonej przez śp. Ojca Romana Piętkę MIC (1937-2011), a obecnie utrzymywanej niejako w hołdzie dla Niego. Mam nadzieję, że nikt nie będzie miał o to pretensji - ja również chciałem w tym dniu "Święta nad Świętami i uroczystości nad wszelkimi uroczystościami" uhonorować także i Ojca Romana, którego rocznice śmierci (26.III.2011) i pogrzebu (1.IV.2011) minęły tak niedawno.
Ojciec Roman przełożył był także Kanon Jutrzni Paschalnej autorstwa św. Jana z Damaszku. Zachęcam do lektury.

Szczegółowy opis celebracji Wielkiejnocy w tradycji bizantyjsko-ukraińskiej (ilustrowany zdjęciami i filmikami) znajdziemy na stronie parafii greckokatolickiej pw. św. Proroka Eliasza w Brampton, Ontario (Kanada). 

A jutro - kolejna porcja paschalnych linków. :-)

Kalo Pascha - pięknej Paschy! Tego nam wszystkim na grecką modłę życzę.

Wielka Sobota

Wielka Sobota jest dość uboga liturgicznie, ponieważ - jak wspomnieliśmy byli wczoraj - jej Jutrznia, zwana Jerozolimską, celebrowana bywa zwykle w Wielki Piątek wieczorem (podobnie jak pasyjna Jutrznia Wielkiego Piątku - w Wielki Czwartek wieczorem).

W Wielką Sobotę odprawia się Nieszpory z Liturgią św. Bazylego Wielkiego. Po odczytaniu Apostoła (Rz 6, 3-11) kapłan i diakon zmieniają szaty z ciemnoczerwonych na jasne. Ewangelia (cały ostatni, 28 rozdział św. Mateusza) wyraźnie już mówi o Zmartwychwstaniu Pańskim. Zamiast Pieśni Cherubinów natomiast śpiewa się troparion na ton 8:

 Niechaj milczy wszelkie ciało, niech stoi z bojaźnią i drżeniem, i nie myśli o niczym, co ziemskie. Oto Król królów i Pan panujących przychodzi,złożyć Siebie w ofierze i dać na pokarm wiernym. Poprzedzają zaś Go chóry aniołów, ze wszelką władzą i potęgą, wielooczni cherubini i sześcioskrzydli serafini, zakrywający oblicza i śpiewający pieśń: Alleluja. Alleluja. Alleluja.


[tłum. Ks. Henryk Paprocki].

Wielki Piątek

Wielki Piątek jest oczywiście dniem aliturgicznym, tzn. nie jest w ten dzień sprawowana Najświętsza Ofiara. Celebrowane są Nieszpory z wystawieniem Całunu Chrystusowego (ukr. Płaszczanycia).*) Podczas procesji z Całunem śpiewana jest stichera na ton 5 (tu i wszędzie dalej przekład Ks. H. Paprockiego):

Ciebie, który odziewasz się światłością jak szatą, Józef z Nikodemem zdjąwszy z drzewa, widząc martwego, nagiego i nie pogrzebanego,gorzkimi z serca zalewał się łzami i łkając mówił: „Biada mi, najsłodszy Jezu! Gdy przed chwila słońce ujrzało Ciebie wiszącym na krzyżu, przyoblekło się w mrok, a ziemia zatrzęsła się z bojaźni i zasłona świątyni rozdarła się. Oto teraz widzę Ciebie, któryś za mnie podjął dobrowolną śmierć. Jakże mogę pogrzebać Ciebie, Boże mój? Jakim całunem mam Ciebie owinąć? Jakimi rękoma można dotknąć niezniszczalnego Twego ciała? Jakież pieśni będę śpiewał przy Twoim pogrzebie, o Miłosierny? Wysławiam Twoje cierpienia, opiewam w pieśniach pogrzeb Twój ze Zmartwychwstaniem, wołając: Panie, chwała Tobie!”

W praktyce na ogół dzieje się tak, że w tenże Wielki Piątek celebrowana jest Jutrznia Wielkiej Soboty, zwana "Jerozolimską". *) Ośrodkiem celebracji staje się nie prezbiterium, a nawa, w której wystawiony jest Całun z wyobrażeniem Chrystusa. Jest to zatem swego rodzaju modlitewne czuwanie przy grobie Chrystusowym - z nadzieją na Zmartwychwstanie. Nadzieję tę w sposób niedwuznaczny głoszą teksty Jutrzni Jerozolimskiej, np. irmos 9 pieśni kanonu tej jutrzni:

Nie płacz nade Mną, Matko, widząc w grobie Syna, którego włonie poczęłaś bez nasienia, powstanę bowiem i wysławię się, i jako Bóg wyniosę w chwale tych, którzy nieustannie w wierze i miłości Ciebie wywyższają.

albo też stichera na ton 5:

Przyjdźcie, zawsze godnego pamięci błogosławmy Józefa, który w nocy przyszedł do Piłata i uprosił dla siebie Dawcę Życia wszystkich: „Daj mi tego Wędrowca, który nie ma gdzie głowy złożyć! Daj mi tego Wędrowca, którego zły uczeń wydał na śmierć! Daj mi tego Wędrowca, którego Matka widząc wiszącym na krzyżu, gorzko opłakiwała i w bólu macierzyńskim krzyczała:Biada mi, Dziecię moje! Biada mi, światłości moja i Życie moje ukochane! Oto dzisiaj spełniło się proroctwo Symeona ze świątyni, – moje serce przeniknął miecz. Ale Ty, Chryste, przemień płacz w radość Twego zmartwychwstania” Kłaniamy się cierpieniom Twoim, Chryste [trzy razy], i świętemu Zmartwychwstaniu!

*) Podlinkowany filmik pochodzi z cerkwi św. Eliasza Proroka w Brampton (Kanada, prow. Ontario).

Dziś Wielki Czwartek...

...według starego kalendarza. Wypada zatem od spraw bieżących i doczesnych odejść na chwilę, poświęcając się rozważaniom, uczczeniu i świętowaniu Tajemnicy Męki, Śmierci i Zmartwychwstania naszego Pana i Zbawcy Jezusa Chrystusa.

W związku z powyższym blog niniejszy w tych błogosławionych dniach poświęcony będzie wyłącznie tematyce Wielkiego Tygodnia i Święta Zmartwychwstania Pańskiego. Sądzę, że dobrym sposobem na ukazanie tych Tajemnic Wiary w perspektywie Kościoła wschodniego jest zaprezentowanie na blogu wybranych śpiewów liturgicznych z tych dni wraz z polskim przekładem odnośnych tekstów liturgicznych.

Oto troparion Wielkiego Poniedziałku, Wtorku i Środy (ton 8). Śpiewają mnisi-studyci greckokatoliccy, a polską wersję tego tekstu (i wszystkich innych poniżej zamieszczonych) zawdzięczamy Ks. Drowi Henrykowi Paprockiemu z Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego:

Oto Oblubieniec nadchodzi o północy i błogosławiony sługa, którego zastanie czuwającym, niegodny jest zaś ten, którego zastanie leniącym się.Czuwaj, przeto, duszo moja, nie daj ogarnąć się przez sen, abyś nie została oddana śmierci i królestwa pozbawiona, lecz odrzuć sen i wołaj: Święty, Święty,Święty jesteś, Boże, dla Bogurodzicy zmiłuj się nad nami.

W Wielki Czwartek podczas Nieszporów połączonych z Liturgią św. Bazylego Wielkiego, na tej ostatniej, zamiast Cherubikonu, wersetu na Komunię i pokomunijnego śpiewu Niech się napełnią usta nasze śpiewamy:

 Przyjmij mnie dzisiaj, Synu Boży, jako uczestnika Twej tajemnej wieczerzy, gdyż nie zdradzę Twym wrogom tajemnicy, ani też nie pocałuję Ciebie jak Judasz, lecz jak łotr wyznaję Ciebie: Wspomnij mnie, Panie, w Królestwie Twoim. Alleluja. Alleluja. Alleluja.

W Wielki Czwartek wieczorem odprawiana jest odnosząca się już do Wielkiego Piątku Jutrznia Męki Pańskiej, podczas której czytane jest 12 perykop ewangelicznych o charakterze pasyjnym. Śpiewany jest też m.in. troparion na ton 8:

 Kiedy chwalebni uczniowie na wieczerzy podczas umycia nóg zostali oświeceni, wtedy Judasz niegodny, zamroczony pożądaniem srebra,niesprawiedliwym sędziom wydaje Ciebie, sprawiedliwego Sędziego. Chciwy zbieraczu bogactw! Popatrz na tego, który dla nich się powiesił. Unikaj chciwości, oto na co poważyła się chciwość wobec swego Nauczyciela. O,Panie, dobry we wszystkim, chwała Tobie!

 Pełne polskojęzyczne teksty celebracji Wielkiego Tygodnia, od poniedziałku do soboty włącznie, zamieszczone są na stronie liturgia.cerkiew.pl (autorem przekładu jest wspomniany już Ks. Dr Henryk Paprocki). Na tejże stronie można też posłuchać zapisów audio prawosławnych celebracji wielkopostnych, wielkotygodniowych i paschalnych w języku polskim. Niestety, nie ma w sieci analogicznych zasobów greckokatolickich w języku polskim  - co więcej, stosowne tłumaczenia w zasadzie nie istnieją, jeśli nie liczyć fragmentów przełożonych niegdyś przez śp. o. archimandrytę Romana Piętkę MIC (1937-2011).
 W tej sytuacji teksty prawosławne, zasadniczo te same co i u grekokatolików, służyć mogą jako źródło wiedzy także i dla osób zainteresowanych pogłębieniem znajomości liturgii greckokatolickiej, a nie znających jęz. cerkiewnosłowiańskiego ani ukraińskiego.