Pokazywanie postów oznaczonych etykietą ks. protojerej Bogdan Pańczak. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą ks. protojerej Bogdan Pańczak. Pokaż wszystkie posty

piątek, 1 maja 2020

Mołebeń Paschalny

CHRYSTOS WOSKRESE!


Właśnie rozpoczął się nowy, wiosenny miesiąc maj. Jednocześnie w kalendarzu liturgicznym trwa okres wielkanocny - 1 maja to jednocześnie piątek drugiego tygodnia tego okresu, którego finał (tzw. oddanie święta Paschy) przypada w 2020 r. na dzień 27 maja. Zatem niemal cały tegoroczny maj (maj "gregoriański" oczywiście - w istocie innego nie znamy czy raczej nie przyjmujemy do wiadomości) upłynie w ramach okresu paschalnego. Co w Kościele stosującym (post)juliański kalendarz liturgiczny nie jest niczym niezwykłym - wszak nieraz i sama Wielkanoc przypada u nas w maju (np. 1986 - 4 maja, 1994 - 1 maja, 2002 - 5 maja, 2005 - 1 maja, 2013 - 5 maja, 2016 - 1 maja, 2021 - 2 maja, 2024 - 5 maja, 2027 - 2 maja). 

Wpływy łacińskie - w tym wypadku bodajże płynące z reformy dobromilskiej Zakonu Bazyliańskiego, przeprowadzonej przez jezuitów pod koniec XIX w., z wieloma pozytywnymi skutkami skądinąd - spowodowały pojawienie się w Kościele greckokatolickim metropolii halickiej zwyczaju celebrowania skróconej wersji Mołebnia do Matki Bożej, na wzór rzymskokatolickich nabożeństw majowych. Sama idea "maja jako miesiąca szczególnej czci Bogurodzicy" nie jest zła, tym niemniej kolizja z okresem paschalnym jest niewątpliwa, a w związku z tym - istnieje niebezpieczeństwo przyćmienia okresu świętowania Zmartwychwstania Pańskiego przez paraliturgiczny kult maryjny. Skądinąd bardziej naturalnym "miesiącem maryjnym" dla naszej tradycji jest sierpień - gdy przypada święto Zaśnięcia NMP 15/28 sierpnia - lub szerzej, okres późnego lata i wczesnej jesieni, gdy mamy świąt maryjnych aż trzy (Zaśnięcia, Narodzenia 8/21 września oraz Opieki 1/14 października).

O sprawie tej pisało wielu, m.in. Ks. Bogdan Pańczak w tekstach z 2003 i 2018 r. Problem ów został też dostrzeżony przez nasze ustawodawstwo partykularne. W Zasadach życia liturgicznego, opracowanych jako pokłosie wspólnego Zgromadzenia obu eparchij UKGK w Polsce (2002) i promulgowanych w 2005 r., , czytamy m.in.:

  
48. Заохочується відправляти Акафісти і Молебні, які мають церковне затвердження й відповідають духові візантійської традиції. Ці відправи не повинні однак затемнювати характер даного періоду літургічного року; це з особливою силою стосується місяця травня, який завжди збігається з пасхальним періодом. 

49. Наполегливо рекомендується відновити звичай правити Параклис в часі Успенського посту. [czyli od 1/14 do 14/27 sierpnia; przez Parakłys - zwany w Polsce Paraklezą - rozumie się tu Mołebeń do Matki Bożej w dawniejszej, dłuższej postaci]

W nowej (2017) redakcji Zasad... oba te postanowienia zachowały się w stanie niezmienionym, zmianie uległa tylko numeracja (77-78 zamiast 48-49).


W związku z powyższym proponuję zapoznanie się z tekstem Mołebnia na święto Paschy, przytoczonego za chrześcijańskim portalem KYRIOS.

Jest to wersja przeznaczona do celebrowania w Tygodniu Wielkanocnym - na końcu znajduje się rubryka objaśniająca, jakie zmiany należy wprowadzić przy odprawianiu Mołebnia w późniejszych dniach okresu paschalnego. 

Диякон: Благослови, владико.
Священик: Благословен Бог наш завжди, нині і повсякчас, і на віки віків.
Хор: Амінь.

Священнослужителі співають тропар, глас 5:
Христос воскрес із мертвих, смертю смерть подолав, і тим, що в гробах, життя дарував.
Хор повторює цей самий тропар.
Священнослужителі: Христос воскрес із мертвих, смертю смерть подолав.
Хор: І тим, що в гробах, життя дарував.
 Священик виголошує стихи, а хор за кожним разом повторює тропар.
Стих: Нехай воскресне Бог і розбіжаться вороги Його, і нехай тікають від лиця Його ті, що ненавидять Його.
Стих: Як щезає дим, нехай щезнуть, як тане віск від лиця вогню.
Стих: Так нехай погибнуть грішники від лиця Божого, а праведники нехай возвеселяться.
Стих: Це день, що його створив Господь, возрадуємося і возвеселімся в нім.
Слава Отцю, і Сину, і Святому Духові, і нині, і повсякчас, і на віки віків. Амінь.

Священнослужителі: Христос воскрес із мертвих, смертю смерть подолав.
Хор: І тим, що в гробах, життя дарував.

Слава, і нині: іпакої, глас 4:
Перед світанком, знайшовши камінь, відвалений від гробу,* ті, що були з Марією, від ангела почули:* Чому шукаєте серед мертвих, як людину, Того,* хто в світлі вічному перебуває?* Погляньте на похоронні полотна,* поспішіте і світові звістіть,* що воскрес Господь, умертвивши смерть,* Він бо – Син Бога, що спасає рід людський.

Канон Пасхи, глас 1
Творіння Йоана Дамаскина

Пісня 1
Ірмос: Воскресіння день,* просвітімся, люди!* Пасха Господня, Пасха – від смерті бо до життя* і від землі до небес Христос Бог нас перевів;* перемоги пісню співаємо.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
Очистьмо почування, і побачимо Христа,* осяяного неприступним світлом воскресіння,* щоб ясно почути, як Він мовить:* Радійте всі, що пісню перемоги співаєте.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
Небеса достойно нехай веселяться,* земля ж нехай радіє,* нехай святкує увесь видимий світ і невидимий,* Христос бо воскрес — радість вічна.
Катавасія: Воскресіння день,* просвітімся, люди!* Пасха Господня, Пасха – від смерті бо до життя* і від землі до небес Христос Бог нас перевів;* перемоги пісню співаємо.
Пісня 3
Ірмос: Прийдіте, пиймо нове пиття,* що не з каменя неплідного чудесно випливає,* але з нетління джерела, яке виточив із гробу Христос;* в Ньому ми утверджуємось.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
Сьогодні все наповнилося світлом:* небо, земля і глибини підземні;* нехай же празнує вся вселенна Христове воскресіння,* в якому ми утверджуємось.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
Вчора нас поховано з Тобою, Христе* – встаємо сьогодні з Тобою воскреслим,* бо вчора нас з Тобою розп'ято.* Тож і нас прослав, Спасе, у царстві Твоїм.
Катавасія: Прийдіте, пиймо нове пиття,* що не з каменя неплідного чудесно випливає,* але з нетління джерела, яке виточив із гробу Христос;* в Ньому ми утверджуємось.

Також:
Визволи від бід рабів Твоїх, Многомилостивий,* бо всі ми усердно до Тебе прибігаємо,* як до милостивого Ізбавителя, всіх Владики, Господа Ісуса.

Сугуба єктенія
Диякон: Помилуй нас, Боже, по великій милості Твоїй, молимось Тобі, вислухай і помилуй.
Люди (на кожне прошення): Господи, помилуй (3).
Ще молимось за святішого Вселенського Архиєрея (ім’я), Папу Римського, і за блаженнішого Патріарха нашого (ім’я), і за боголюбивого Єпископа нашого Кир (ім’я), за тих, що служать і послужили у святому храмі цім, і за отців наших духовних, і всю у Христі братію нашу.
Ще молимось за Богом бережений народ наш, за правління і за все військо.
Ще молимось за милість, життя, мир, здоров’я, спасіння, Боже завітання, прощення і добру поміч для рабів Божих (імена), і за відпущення гріхів їх.
Ще молимось за тут присутніх людей, що очікують від Тебе великої і багатої милості, за тих, що творять нам милостиню, і за всіх православних християн.
Священик: Бо Ти милостивий і чоловіколюбець Бог єси, і Тобі славу возсилаємо, Отцю, і Сину, і Святому Духові, нині і повсякчас, і на віки вічні.
Люди: Амінь.

Пісня 4
Ірмос: На божественній сторожі* богонатхнений Аввакум хай стане з нами* і покаже світлоносця-ангела,* що ясно звіщає:* Нині спасіння світові,* бо воскрес Христос,* як всемогутній.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
З дівственного лона з’явився первенець – Христос,* якого, як людину, Агнцем названо,* і непорочним, бо не зазнав гріховної скверни.* Він – наша Пасха і, як Бог істинний, досконалим зветься.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
Як однорічний агнець,* благословенний нам вінець — Христос,* добровільно за всіх заколений був — Пасха очищення;* і знову із гробу нам засяяв — чудове Сонце правди.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
Богоотець Давид перед отіненим ковчегом граючи веселився,* ми ж, народ Божий святий, прообразів здійснення бачивши,* веселімось у Бозі,* бо воскрес Христос, як всемогутній.
Катавасія: На божественній сторожі* богонатхнений Аввакум хай стане з нами* і покаже світлоносця-ангела,* що ясно звіщає:* Нині спасіння світові,* бо воскрес Христос,* як всемогутній.

Пісня 5
Ірмос: Від раннього ранку чуваймо* і, замість мира, пісню принесім Владиці,* і Христа побачимо — правди Сонце,* що всім життя освітлює.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
Ті, що були в оковах адових,* побачивши безмірне Твоє милосердя,* до світла радісно поспішали,* Пасху хвалячи вічную.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
Приступім зі свічками до Христа, що виходить із гробу,* немов ідучи назустріч женихові,* і радісно з усіма прославляймо* Пасху Божу спасительну.
Катавасія: Від раннього ранку чуваймо* і, замість мира, пісню принесім Владиці,* і Христа побачимо — правди Сонце,* що всім життя освітлює.

Пісня 6
Ірмос: Зійшов Ти, Христе, в глибини підземні,* і розбив кайдани вічні,* що держали ув'язнених,* і на третій день,* як із кита Йона, воскрес Ти із гробу.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
Зберігши цілими печаті,* воскрес Ти із гробу, Христе,* що ключів Діви не порушив у різдві Твоїм,* і відчинив нам райські двері.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
Спасе мій, жива і незаколена жертво!* Як Бог, Ти Сам Себе приніс добровільно Отцеві,* а з Собою воскресив Ти праотця всіх Адама,* воскреснувши із гробу.
Катавасія: Зійшов Ти, Христе, в глибини підземні,* і розбив кайдани вічні,* що держали ув'язнених,* і на третій день,* як із кита Йона, воскрес Ти із гробу.

Також:
Визволи від бід рабів Твоїх, Многомилостивий,* бо всі ми усердно до Тебе прибігаємо,* як до милостивого Ізбавителя, всіх Владики, Господа Ісуса.

Мала єктенія
Диякон: Ще і ще в мирі Господеві помолімся.
Люди: Господи, помилуй.
Заступи, спаси, помилуй і охорони нас, Боже, Твоєю благодаттю.
Люди: Господи, помилуй.
Пресвяту, пречисту, преблагословенну, славну Владичицю нашу Богородицю і приснодіву Марію, з усіма святими пом’янувши, самі себе, і один одного, і все життя наше Христу Богові віддаймо.
Люди: Тобі, Господи.
Священик: Бо Ти єси Цар миру і Спас душ наших, і Тобі славу возсилаємо, Отцю, і Сину, і Святому Духові, нині і повсякчас, і на віки вічні.
Люди: Амінь.

Кондак, глас 8
Хоч і у гріб зійшов Ти, Безсмертний,* та адову зруйнував Ти силу,* і воскрес єси як переможець, Христе Боже,* жінкам мироносицям звістивши: Радуйтеся,* і Твоїм апостолам* мир даруєш,* падшим подаєш воскресіння.

Ікос
Тебе, Сонце, що поперед сонця зайшло колись у гріб, рано-вранці, як дня, шукали жінки-мироносиці, і одна до одної кликали: О, другині, прийдіте, пахощами намастимо тіло живоносне і поховане, що лежить у гробі, тіло Того, що воскресив упалого Адама. Ідім, поспішімся, як мудреці, і принесім миро в дарі обвитому не пеленами, а плащаницею, і заплачмо та закличмо:* О, Владико, устань,* падшим подаєш воскресіння.

Прокімен
Диякон: Будьмо уважні.
Священик: Мир всім.
Диякон: Премудрість, будьмо уважні.

Хор: прокімен, глас 8:
Це день, що його створив Господь, возрадуємося і возвеселімся в нім.
Стих: Сповідуйтеся Господеві, бо Він благий, бо навіки милість Його.

Диякон: Господеві помолімся.

Хор: Господи, помилуй.

Священик: Бо Ти святий єси, Боже наш, і в святих спочиваєш, і Тобі славу возсилаємо, Отцю, і Сину, і Святому Духові, нині і повсякчас, і на віки віків.

Хор: Амінь.

«Всяке дихання», глас 8
Всяке дихання нехай хвалить Господа.

Стих: Хваліте Бога у святинях Його.

Стих: Хваліте Його у тверді сили Його.

Євангеліє
Диякон: І щоб сподобилися ми слухання святого Євангелія, Господа Бога молім.
Люди: Господи, помилуй (3).
Диякон: Премудрість, прості, вислухаймо святого Євангелія.
Священик: Мир всім.
Люди: І духові твоєму.
Священик: Від Луки святого Євангелія читання.
Люди: Слава Тобі, Господи, слава Тобі.
Диякон: Будьмо уважні.
Священик читає Євангеліє від Луки, зачало 114 (Лк. 24, 36-53)
В той час, коли Ісус воскрес із мертвих, став посеред Своїх учнів і до них каже: Мир вам! Вони ж, налякані та повні страху, думали, що духа бачать. Та Він сказав їм: Чого стривожились? Чого ті сумніви постають у серцях ваших? Гляньте на Мої руки та на Мої ноги: це ж Я сам. Доторкніться до Мене та збагніть, що дух тіла й костей не має, як бачите, що Я їх маю. Сказавши це, Він показав їм руки й ноги. А як вони з радощів не йняли Йому ще віри й чудувались, Він сказав: Чи маєте ви тут що їсти? Вони подали Йому кусень печеної риби. Він узяв його й спожив перед ними. Потім Ісус до них промовив: Це власне ті слова, що Я, бувши ще з вами, сказав вам: Треба, щоб сповнилось усе написане про Мене в законі Мойсея, в пророків та у псалмах. Тоді відкрив їм розум, щоб вони розуміли Писання, і до них мовив: Так написано, що треба було, щоб Христос страждав і третього дня воскрес із мертвих, і щоб у Його ім'я проповідувалось покаяння на відпущення гріхів усім народам, почавши від Єрусалиму. Ви – свідки того. Я вам пошлю те, що Мій Отець обіцяв був. Сидіть у місті, аж поки не одягнетеся силою з висоти. І Він вивів їх аж до Витанії і, знявши руки Свої, благословив їх. А як Він благословляв їх, віддалився від них і почав возноситись на небо. Вони ж, поклонившись Йому, повернулися з радістю великою в Єрусалим, і перебували ввесь час у храмі, славлячи та хвалячи Бога.
Люди: Слава Тобі, Господи, слава Тобі.

Пісня 7
Ірмос: Той, хто юнаків із печі визволив,* ставши людиною, терпить, як смертний,* і стражданням зодягає смертне красою нетління,* єдиний благословенний отців Бог і препрославлений.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
Богомудрі жінки з миром слідом за Тобою поспішали* і Тебе, як померлого, зі сльозами шукали;* поклонились же, радіючи, живому Богові* і Пасху таємну Твоїм учням, Христе, благовістили.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
Святкуємо перемогу над смертю, знищення аду,* іншого життя вічного початок* і, радіючи, оспівуємо Того, що це вчинив,* — єдиного благословенного отців Бога і препрославленого.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
Направду священна і всесвяткова* оця спасительна і світлопромінна ніч,* що стає провісницею світлого дня воскресіння,* бо в ній предвічне Світло тілесно із гробу всім засіяло.
Катавасія: Той, хто юнаків із печі визволив,* ставши людиною, терпить, як смертний,* і стражданням зодягає смертне красою нетління,* єдиний благословенний отців Бог і препрославлений.

Пісня 8
Ірмос: Цей провіщений і святий день,* перший по суботі,* царський і Господній,* свято над святами і торжество всіх торжеств;* в цей день прославляймо Христа навіки.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
Прийдіте, в цей урочистий день воскресіння* станьмо учасниками нового виноградного плоду,* Божественної радості і царства Христового,* оспівуючи Його, як Бога, навіки.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
Поведи навколо очима твоїми, Сіоне, і глянь:* ось бо прийшли до тебе від заходу, і півночі, і моря, і сходу,* як богосяйні світила, діти твої,* благословляючи в тобі Христа навіки.
Приспів: Благословім Отця, і Сина, і Святого Духа — Господа,* нині і повсякчас, і на віки віків. Амінь.
Троїчний: Отче Вседержителю, і Слове, і Душе,* в трьох особах одне надприродне і пребожественне Єство,* у Тебе ми охрестились* і Тебе благословляємо навіки.
Приспів: Хвалимо, прославляємо, поклоняємось Господеві,* оспівуючи і вихваляючи Його по всі віки.
Катавасія: Цей провіщений і святий день,* перший по суботі,* царський і Господній,* свято над святами і торжество всіх торжеств;* в цей день прославляймо Христа навіки.

Пісня 9
Приспів: Ангел звістив Благодатній:* Чистая Діво, радуйся!* І знову кажу: Радуйся!* Твій Син воскрес на третій день із гробу* і мертвих воскресив;* люди, веселіться!
Ірмос: Світися, світися, новий Єрусалиме,* слава бо Господня на Тобі засяяла.* Радій нині і веселися, Сіоне,* а Ти, чиста Богородице, втішайся* воскресінням Сина Твого.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
О, божественне і любе,* і пресолодке Твоє слово!* З нами бо справді Ти обіцяв бути до кінця віку, Христе;* маючи його основою надії, ми, вірні, радіємо.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
О, Пасхо велика і найсвятіша, Христе!* О, Мудросте, і Слово Боже, і Сило!* Подай нам з Тобою справді участь брати* в невечірнім дні царства Твого.
Катавасія: Світися, світися, новий Єрусалиме,* слава бо Господня на Тобі засяяла.* Радій нині і веселися, Сіоне,* а Ти, чиста Богородице, втішайся* воскресінням Сина Твого.

Христос воскрес із мертвих, смертю смерть подолав, і тим, що в гробах, життя дарував (3).

Іпакої, глас 4:
Перед світанком, знайшовши камінь, відвалений від гробу,* ті, що були з Марією, від ангела почули:* Чому шукаєте серед мертвих, як людину, Того,* хто в світлі вічному перебуває?* Погляньте на похоронні полотна,* поспішіте і світові звістіть,* що воскрес Господь, умертвивши смерть,* Він бо – Син Бога, що спасає рід людський.

Слава, і нині: кондак, глас 8
Хоч і у гріб зійшов Ти, Безсмертний,* та адову зруйнував Ти силу,* і воскрес єси як переможець, Христе Боже,* жінкам мироносицям звістивши: Радуйтеся,* і Твоїм апостолам* мир даруєш,* падшим подаєш воскресіння.

Єктенія
Диякон: Помилуй нас, Боже, по великій милості Твоїй, молимось Тобі, вислухай і помилуй.
Люди: Господи, помилуй (3).
Ще молимось Господеві Богу нашому, щоб вислухав голос моління нас, грішних, і помилував рабів Своїх (імена), і охоронив нас від усякої скорби, біди, гніву і нужди, і всякої болізні душевної і тілесної, і дарував нам здоров’я з довголіттям, промовмо всі: скоро вислухай і милостиво помилуй.
Люди: Господи, помилуй (3).
Ще молимось, щоб зберегтися місту (селу) цьому і святому храму цьому (святій обителі цій), і всякому місту, селу і країні, від голоду, загибелі, землетрусу, потопу, граду, вогню, меча, нападу чужинців і міжусобної брані, і щоб Він був милостивий, добропривітний і добропомічний, благий і чоловіколюбний Бог наш, і відвернув увесь гнів Свій, що наступає на нас, і ізбавив нас від належної праведної Своєї погрози, і помилував нас.
Люди: Господи, помилуй (12).
Ще молимось, щоб Господь Бог вислухав голос моління нас, грішних, і помилував нас.
Люди: Господи, помилуй (3).
Священик: Вислухай нас, Боже, Спасителю наш, уповання всіх кінців землі і тих, що на морі далеко, і, Милостивий, будь милостивим, Владико, до гріхів наших і помилуй нас. Бо милостивий і чоловіколюбець Бог єси, і Тобі славу возсилаємо, Отцю, і Сину, і Святому Духові, нині, і повсякчас, і на віки вічні.
Люди: Амінь.

Відпуст
Диякон: Премудрість.
Хор: Світися, світися, новий Єрусалиме, слава бо Господня на Тобі засяяла. Радій нині і веселися, Сіоне, а Ти, чиста Богородице, втішайся воскресінням Сина Твого.
Священик: Слава Тобі, Христе Боже, уповання наше, слава Тобі.
Хор: Христос воскрес із мертвих, смертю смерть подолав, і тим, що в гробах, життя дарував. Господи, помилуй (3). Благослови.
Священик: Христос, що воскрес із мертвих, смертю смерть подолав, і тим, що в гробах, життя дарував, істинний Бог наш, молитвами пречистої Своєї Матері, святих славних і всехвальних апостолів, преподобних і богоносних отців наших, і всіх святих, помилує і спасе нас, як благий і чоловіколюбець.
Хор: Амінь.

По відпусті священик тричі підносить хрест і виголошує: Христос воскрес! А люди за кожним разом відповідають: Воістину воскрес!

Після цього священнослужителі співають:
Христос воскрес із мертвих, смертю смерть подолав, і тим, що в гробах, життя дарував.
Хор повторює цей самий тропар.
Священнослужителі: Христос воскрес із мертвих, смертю смерть подолав.
Хор: І тим, що в гробах, життя дарував.

Священнослужителі: І нам дарував життя вічне.
Хор: Поклоняємось Його тридневному воскресінню.

Такий молебень служиться у Святий Великодній тиждень. Якщо ж волієш служити його в інші дні аж до віддання Святої Пасхи, то по "Благословен Бог наш..." співай "Христос воскрес..." тричі, опісля Трисвяте по Отче наш і далі іпакої "Попередивши ранок..." та все, як вказано. Відпуст буває не як у Світлий тиждень, але тільки "Христос, що воскрес із мертвих, істинний Бог наш...", а по цьому одразу: "Христос воскрес..." тричі та "І нам дарував...". Піднесення ж хреста на три сторони з привітом "Христос воскрес!" буває лише у неділі, свята і на віддання Воскресіння Господнього, а також тоді, коли буває багато народу на молебні.

niedziela, 26 stycznia 2014

Ks. B. Pańczak: "Pratulin i Majdan"

Pratulin i Majdan



Komentator spraw kościelnych w opiniotwórczym kijowskim tygodniku „Dzerkało Tyżnia” Kateryna Szczotkina w artykule „Po co sieją wiatr”(1/2014), poświęconym listowi Ministerstwa Kultury do zwierzchnika UKGK patriarchy Światosława, napisała: „Jest w tym liście coś intrygującego. Jego autorzy i uczestnicy farsy plączą się w zeznaniach. Mówiło się, że departament ds. religii przygotowywał taki dokument. Ale oczekiwano, że jego adresatem będą wszystkie ukraińskie Kościoły obecne na Majdanie. Oprócz tego, słychać głosy, opublikowany dokument treścią i stylem bardzo różni się od «wersji roboczej». Kto był tym uzdolnionym redaktorem, który z suchego urzędniczego dokumentu zrobił «najazd». I tym człowiekiem, który obiektem tego «najazdu» zrobił właśnie grekokatolików”.
 
Minęła właśnie 140 rocznica męczeńskiej śmierci unitów z parafii Pratulin. Gdy kilka lat przed likwidacją unickiej eparchii chełmskiej grupie jej wiernych udało się dotrzeć do cara Aleksandra II, by przypomnieć mu o jego obietnicy nie ingerować w życie ich Kościoła, ten odesłał ich do ministra spraw wewnętrznych hr. Tołstoja. Uniccy delegaci usłyszeli od niego: „Bądźcie sobie lutrami, kalwinami, mahometanami i czem chcecie, byle nie katolikami i nie unitami, bo na to rząd nie pozwoli” (J. Bojarski, „Czasy Nerona w XIX w. pod rządem moskiewskim czyli ostatnie chwile Unii w diecezji chełmskiej. Fakta zebrane przez kapłanów unickich i naocznych świadków”, Lwów 1878, s. 60. Cyt. za: Tadeusz Krawczak, „Likwidacja Unii w Królestwie Polskim”, w: „Martyrologia Unitów Podlaskich w świetle najnowszych badań naukowych”, Siedlce 1996).
 
21 listopada 1884 rosyjski minister spraw zagranicznych pisał do watykańskiego sekretarza stanu kardynała Lodovico Jacobiniego: „Muszę Eminencji przypomnieć, że dla nas nie istnieją unici w Imperium Rosyjskim (il n‘existe pas d‘Uniates dans l‘Empire de Russie), są tylko prawosławni i rzymscy katolicy. Z tego też względu ta kwestia nie będzie przedmiotem żadnych negocjacji, ani jakichkolwiek wyjaśnień”(cyt. za: Hanna Dylągowa, „Historia procesu beatyfikacyjnego męczenników podlaskich”, w: „Martyrologia Unitów Podlaskich w świetle najnowszych badań naukowych”, Siedlce 1996).
 
„Uzdolniony redaktor” z ukraińskiego ministerstwa musiał znać stanowisko hrabiego Tołstoja. Od biedy niech marzną na Majdanie lutry, kalwiny i mahomety. Grekokatolicy niech uważają. Mimo wszystko wierzmy, że żaden minister spraw zagranicznych Ukrainy nie będzie miał okazji powtarzać za imperialnym urzędnikiem, że nie ma kwestii greckokatolickiej.  

czwartek, 20 czerwca 2013

(Niektóre) zawiłości wschodniego katolicyzmu wyjaśnia ks. Bogdan Pańczak

Terra incognita wschodniego katolicyzmu. Krótki przewodnik

Bliska wizyta (27-29 czerwca), z jaką przybędzie do Polski zwierzchnik Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego Światosław Szewczuk, niewątpliwie wywoła duże zainteresowanie środków masowego przekazu. Będzie to bowiem nie tylko wydarzenie religijne – obchody  1025. rocznicy Chrztu Rusi-Ukrainy, ale i historyczne, związane z 70. rocznicą tragedii wołyńskiej. Złą tradycją jest nonszalancja mediów w ukazywaniu realiów Kościołów wschodnich, w szczególności grekokatolików. Telewizja publiczna, jak każdego roku, informowała na początku maja o świętowaniu Wielkanocy przez wschodnich chrześcijan. Słowa poświęcone prawosławnym zilustrowano materiałem filmowym… z greckokatolickiej cerkwi w Lublinie, zgodnie z zasadą znaną z dziedziny sportowej: „co innego widzisz, co innego słyszysz”. Brak profesjonalizmu owocuje czasem sytuacjami anegdotycznymi, jak kilka lat temu, gdy jedna z pomorskich gazet opisywała liturgię Wielkiego Piątku u grekokatolików. Wyłożenie do adoracji płaszczanicy, czyli ikony na płótnie przedstawiającej Chrystusa złożonego do grobu, przemieniło się w „wyłożenie płaszcza Nyci”. Proponujemy krótką „ściągawkę”, która powinna pomóc w nawigacji po terra incognita wschodniego katolicyzmu.
  
A Arcybiskupstwo Większe (Arcybiskup Większy) – forma organizacyjna Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego (UKGK), jedna z kilku, w jakich istnieją →Katolickie Kościoły Wschodnie. Niższa od →Patriarchatu, wyższa od Metropolii.  Kościół arcybiskupi większy to Kościół wschodni sui iuris (swego prawa), któremu przewodniczy metropolita stolicy określonej lub uznanej przez najwyższą władzę kościelną, a któremu nie został nadany tytuł patriarszy. Do Kościołów arcybiskupich większych i arcybiskupów większych ma zastosowanie to, co odnosi się w prawie wspólnym do Kościołów patriarchalnych i patriarchów.

B Białoruś Po Unii Brzeskiej (1596) to głównie ziemie białoruskie były terenem, gdzie zjednoczona z Rzymem Metropolia Kijowska rozwijała się najdynamiczniej. Tak widzi skutki zniszczenia Kościoła greckokatolickiego białoruski badacz: „Główną zasługą Unii było to, że w specyficznych warunkach historii białoruskiej była ona faktycznie jedyną instytucją zjednoczenia narodowego. Przez swoje środki, w tym sztukę, kształtowała ona główne cechy charakteru narodowego: tolerancję, miłość do Ojczyzny, szczerość, szacunek do pracy i nauki, a przede wszystkim – głęboką wiarę. Dlatego zniesienie Unii było tragedią narodową. Doprowadziło do zatracenia przez naród białoruski swej godności i swej świadomości narodowej. Ciężkie rany zadane zniesieniem Unii pozostają nie zaleczone do dziś”(Jury Chadyka, „Kulturotwórcza rola Unii Brzeskiej na Białorusi”, w: „Unia Brzeska z perspektywy czterech stuleci”, red.wyd. KUL, Lublin 1998, s. 1770).

C Cerkiew Choć Rada Języka Polskiego zatwierdziła używanie nazwy „Cerkiew” w znaczeniu „ogółu wiernych, wspólnoty religijnej, instytucji”, to warto ignorować tę nieprzemyślaną decyzję i pozostać przy stosowaniu cerkwi i pochodnych w odniesieniu do architektury, muzyki i sztuki wschodniochrześcijańskiej. W imię niewprowadzania dodatkowych podziałów w i tak podzieloną Ekklesię.

D Davies Norman, prof., o grekokatolikach: „Chrześcijaństwo europejskie nie było jednak nigdy jednością. Różnice w obrzędach Kościoła łacińskiego i greckiego utrwaliły się w 1054 roku w postaci trwałej schizmy. Temu »skandalowi w łonie chrześcijaństwa« nie zaradzono do dziś. Ponawiane od soboru florenckiego wysiłki na rzecz zakończenia rozłamu spełzły na niczym. Z jednej strony mamy wojownicze nastawienie kontrreformacyjnego katolicyzmu w stosunku do Wschodu, z drugiej zaś ksenofobię rosyjskiej Cerkwi prawosławnej, która została stworzona pod koniec XVI wieku przez Iwana Groźnego jako osobny patriarchat będący narzędziem ekspansji Moskwy.
Najsmutniejszy w tej historii jest los greckokatolickich unitów, którzy połączyli niepochodzącą z Rosji tradycję prawosławną z wiernością wobec papieża. Padali oni ofiarą brutalnych represji na każdym etapie rosyjskiej ekspansji - od momentu, kiedy Moskale zdobyli w 1662 roku Kijów, odbierając go Polsce, do zajęcia Ukrainy Zachodniej przez Stalina pod koniec II wojny światowej. Obecną nadal w Europie gorycz po dawnym rozłamie religijnym najdobitniej ilustruje niedawna wojna w Bośni” ”.(N. Davies, „Europa między Wschodem a Zachodem”, wyd. Znak, Kraków 2007, s. 48).

E Eparchia Odpowiednik diecezji.  

G Greckokatolicki KościółNazwa skonstruowana analogicznie do rzymskokatolicki i wprowadzona w zaborze austriackim za rządów cesarzowej Marii Teresy.
  Górowo Iławeckie Kilkutysięczna miejscowość na północy woj. warmińsko-mazurskiego, w okolice której w ramach Akcji „Wisła” w roku 1947 przesiedlono licznych Ukraińców. Działa tu ukraińska szkoła. Grekokatolikom udało się na pocz. lat 80. przejąć zrujnowany kościół ewangelicki. Gruntownie wyremontowany i odrestaurowany służy jednej z największych wspólnot greckokatolickich w Polsce. Ikonostas i polichromie wykonał prof. →Jerzy Nowosielski. Główne miejsce obchodów 1025 rocznicy Chrztu Rusi-Ukrainy w archi eparchii przemysko-warszawskiej.

H HaliczDziś miasteczko w obwodzie iwano-frankowskim na Ukrainie. Dawna stolica księstwa ruskiego, od poł. XII w. stolica eparchii. Od łac. średni. nazwy Halicza – Galicia pochodzi Galicja.


K Katolickie Kościoły WschodnieKościoły należące do wschodnich tradycji chrześcijańskich, które pozostają w pełnej jedności z Rzymską Stolicą św. Piotra. Terminu „wschodnie” nie należy rozumieć w sensie geograficznym, gdyż dzisiaj Katolickie Kościoły Wschodnie mają swe struktury na wszystkich kontynentach. Używane w przeszłości w odniesieniu do wschodnich katolików określenie „unici”, a dla samej metody przywracania jedności termin „uniatyzm” (od unii zawieranych z Rzymem), odbierane jest dzisiaj jako pejoratywne. Tak samo stosowany jeszcze przez Sobór Watykański II termin „obrządek” (ritus) jako synonim Kościoła partykularnego (Orientalium Ecclesiarum 2, 4, 16, 17, 19)  ma dzisiaj węższe, ściśle określone znaczenie.



O Obrządek Według Kodeksu Kanonów Kościołów Wschodnich (KKKW) jest „dziedzictwem liturgicznym, teologicznym, duchowym i dyscyplinarnym, wyodrębnionym przez kulturę i okoliczności historyczne narodów, wyrażającym  sposób przeżywania wiary, właściwy dla każdego Kościoła sui iuris”

P Patriarchat To określony obszar administracji kościelnej, podległy władzy patriarchy (Encyklopedia Katolicka, t. XV). Patriarchat UKGK – http://www.seminarija.pl/images/kai.pdf

R Ruski Słowo – ofiara ignorancji, jedna z największych w nowożytnej historii nie tylko Polski

S Stereotypy  „Jednym z bardziej nieprzyjemnych skutków niedostatecznej wiedzy o Europie Wschodniej jest to, że bezkarnie uchodzi powielanie wielu pogardliwych stereotypów zbiorowych, nawet w dziełach akademickich.
Podobnie jak jeszcze niedawno wszyscy Walijczycy byli złodziejami, a wszyscy Żydzi oszustami, dziś nadal słychać niespotykające się ze sprzeciwem obelgi na temat całych zbiorowości: mieszkańcy Europy Wschodniej to "wieśniacy" lub "antysemici", Polacy są leniwi, Rumuni to włóczędzy, a Ukraińcy kolaborowali podczas wojny z okupantem.
W rzeczywistości zadziwiające jest, jak niewielu z ponad 40 milionów Ukraińców aktywnie współpracowało z hitlerowcami w porównaniu z dla przykładu Duńczykami, Holendrami czy Belgami. Dobrym punktem wyjścia do dyskusji jest tutaj pełna lista żołnierzy dywizji Waffen-SS złożonych z ochotników”.(N. Davies, „Europa między Wschodem a Zachodem”, wyd. Znak, Kraków 2007, s. 57).
Szeptycki Andrej, metropolita, Sługa Boży

Szeptycki - wybitny pasterz czy upiór zagubiony w stadzie?

Metropolita Andrzej Szeptycki a zbrodnie ludobójstwa

U Unie KościelnePo zerwaniu jedności między Kościołem bizantyńskim i łacińskim, które formalnie nastąpiło w roku 1054, a w powszechnej świadomości wiernych na Wschodzie utwierdziło się po najeździe krzyżowców na Konstantynopol w roku 1204, podejmowano próby przywrócenia jedności poprzez zawieranie unii kościelnych. Zmierzające do tego celu działania II Soboru Lyonskiego w 1274 r. oraz Soboru Florenckiego w r. 1439 nie dały trwałych rezultatów, niemniej jednak ten ostatni Sobór posłużył jako model dla zawartej w 1596 r. w Brześciu nad Bugiem unii między Kościołem prawosławnym Metropolii Kijowskiej a Rzymem. Pomijając drugorzędne motywy, unie kościelne zrodziły się z autentycznego pragnienia odbudowania jedności między podzielonymi Kościołami. Dokonywało się to zgodnie ze stopniem świadomości eklezjalnej owych czasów (Jan Paweł II, List  Magnum Baptismi donum (14. 02. 1988) do ukraińskich katolików z okazji 1000-lecia Chrztu Rusi Kijowskiej, 4) i krytyka metody unijnej według dzisiejszych kryteriów jest anachronizmem. Przy zawieraniu unii dochodziło do zderzenia dwóch wizji: Kościoły wschodnie rozumiały unię jako przywrócenie jedności między Kościołami, Rzym natomiast jako podporządkowanie części wschodniego chrześcijaństwa jurysdykcji papieża, co miało znaleźć wyraz w bezwarunkowym przyjęciu wszystkich dogmatów wiary. Używane do niedawna pojęcie „obrządek” rozumiano jako włączenie do jednego (rzymskokatolickiego) Kościoła grup chrześcijan wschodnich, którym pozwolono na zachowanie swojej tradycji liturgicznej i części dyscypliny kanonicznej. W rezultacie unii dochodziło do podziału w łonie Kościołów wschodnich i prawie wszystkie Katolickie Kościoły Wschodnie mają swoje „odpowiedniki” po stronie prawosławnej. Każdą z unii kościelnych należy rozpatrywać oddzielnie, gdyż nie był to fenomen jednolity. O niektórych wschodnich katolikach wręcz nie można w żaden sposób mówić jako o „unitach”, gdyż ich jedność z Rzymem nie jest wynikiem żadnej unii.

W Współczesne problemy wschodnich katolików W XX wieku, przede wszystkim dzięki II Soborowi Watykańskiemu i pontyfikatowi Jana Pawła II (promulgacja KKKW, list apostolski Orientale Lumen) niepomiernie wzrósł status oraz uświadomienie roli i znaczenia Katolickich Wschodnich Kościołów. Niemniej jednak w sferze ich relacji z Rzymską Stolicą Apostolską pozostaje do rozwiązania kilka problemów, z których najważniejsze wymienił prefekt Kongregacji Kościołów Wschodnich w wystąpieniu na sympozjum z okazji 10-lecia obowiązywania KKKW (Watykan, 19-23. XI. 2001). Dotyczą one: jurysdykcji patriarchów poza terytorium patriarchatów, celibatu duchowieństwa żyjącego poza terytorium określanego jako wschodnie oraz kwestii kompetencji Synodów, przede wszystkim w dziedzinie nominacji biskupów.
Ks. Bogdan Pańczak

poniedziałek, 3 czerwca 2013

Ks. B. Pańczak o twórczości J. Nowosielskiego

Wielokulturowy Lublin. Moc koloru Nowosielskiego

Kolejna edycja festiwalu „Wielokulturowy Lublin” przyciągnęła do seminaryjnej kaplicy w lubelskim MSD kilkadziesiąt osób. Magnesem, który sprawia, że ten sam w sobie niczym szczególnym niewyróżniający się obiekt wywołuje zainteresowanie nie tylko wśród lublinian, jest ikonostas autorstwa prof. Jerzego Nowosielskiego(1923-2011). Od kilku lat w intensywnym tempie ukazują się publikacje przybliżające twórczość artysty, zarówno malarską, jak i piśmienniczą. Światło dzienne ujrzały niepublikowane rękopisy artysty z Krakowa. W nowym świetle pozwalają odbierać twórczość Nowosielskiego wrażenia ludzi spoza naszego kręgu kulturowego.

Wydawnictwo Znak dopełniło trylogię prac poświęconych Nowosielskiemu tomem „Zagubiona bazylika. Refleksje o sztuce i wierze” (Kraków 2013), jak i dwa poprzednie przygotowanym przez Krystynę Czerni. W ośmiu częściach zebrano teksty drukowane w różnych miejscach i w różnej formie. W części czwartej, pt. „Wschodnie skrzydło Kościoła”, jest kilka materiałów poświęconych grekokatolikom, między innymi swego rodzaju memorandum zatytułowane „Stan greckokatolickiej Cerkwi w Polsce”, niepublikowany rękopis z roku 1971. Tekst bezkompromisowy, otwierający się słowami: „Ogólna tendencja ze strony hierarchii i duchowieństwa rzymskokatolickiego do likwidacji tej Cerkwi. Wobec dyskryminacji politycznej – brak gotowości jej obrony, a nawet pewna zgodność i współdziałanie z władzami w jej likwidacji”, a kończący się krytyką „części hierarchii i teologów prawosławnych”, uważających Kościoły unickie za przeszkodę w dialogu ekumenicznym. Nowosielski pisze: „Moim zdaniem, jest to również stanowisko anachroniczne, rezultat przestarzałej formacji teologicznej i eklezjologicznej, poza tym głęboko ahumanistyczne, i jeżeli byłoby bardziej świadome, głęboko niemoralne. Nie jest podzielane przez postępowe środowiska prawosławne, nie jest reprezentatywne dla autentycznego prawosławia i wielkim błędem byłoby branie takich sugestii pod uwagę”. Przedmiotowe sugestie, to „dążenie do likwidacji tych Kościołów i tych społeczności w imię jakiejś wygody w kontaktach i współżyciu katolicko-prawosławnym”. „Ja, jako prawosławny – oświadcza Nowosielski – za bardzo nieludzkie i niechrześcijańskie uważam przedkładanie względów taktycznych nad prostą uczciwość i szacunek dla ludzkiej wiary i ludzkich przekonań religijnych”.
Na uznanie zasługuje greckokatolicki wkład w dzieło zgłębiania twórczości krakowskiego artysty i myśliciela. Parafia greckokatolicka w Górowie Iławeckim wydała publikację pt. „Światło Wschodu w przestrzeni gotyku”, w której na trzystu czterech stronach przedstawiono materiały z konferencji zorganizowanej 12-13 maja 2013 r. Właśnie w Górowie prof. Nowosielski zrealizował chyba największy, biorąc pod uwagę rozmiary świątyni, swój projekt dla grekokatolików. Wśród kilkunastu materiałów zamieszczonych w książce jest osobisty tekst José Ignacio Iglesia Puig‘a, Hiszpana z rzymskokatolickiego Zgromadzenia Marianistów. W Polsce, konkretnie w Częstochowie, przebywa on od roku 1999. Ale z twórczością Nowosielskiego zetknął się po raz pierwszy w Saragossie w roku 2003, na wystawie „Światło ze Wschodu. Ikony karpackie z wieków XV-XIX i dwudziestowieczne ikony Jerzego Nowosielskiego”. Od tego czasu bada jego twórczość. Nie jako chłodny analityk, choć ukończył historię sztuki w Walencji, ale ktoś zafascynowany. Czym? Kolorem portretów i ikon. „W kraju, który ma tyle dni szarości i bieli, – zauważa Hiszpan – kolory Nowosielskiego są jak eksplozja życia. To prawdziwy koloryt Polski w pierwszych dniach wiosny, gdy wszystko kwitnie: kolor żywy, jasny, pełny energii. W kraju, gdzie czasami ludzie patrzą na ciebie bez humoru lub nie patrzą wcale, a uśmiech zdaje się wiele kosztować, portrety Nowosielskiego przewiercają spojrzeniem. Ich głębokie wejrzenie wykracza poza nie same. W kraju w większości katolickim, o nie zawsze zrozumiałej religijności i miłosierdziu, Nowosielski pisze ikony. Rzecz jasna, ikony nie są w Polsce zjawiskiem nieznanym. Nie zawsze jednak są dobrze widziane i przyjmowane przez wiernych. Wszyscy dobrze wiemy, jak przyjmowane jest dzieło Nowosielskiego”. Okazuje się, czy raczej potwierdza, że sztuka ma moc terapeutyczną, a nawet przemieniającą: „Kolor Nowosielskiego pomógł mi przetrwać szarość i biel polskiego krajobrazu. Dzięki portretom Nowosielskiego patrzę w oczy i twarze Polaków z większą czułością. Jego ikony zaś otworzyły mnie na nowy rodzaj religijności, głęboko wzbogaciły moje życie duchowe i modlitwę”.
Wczoraj, w Niedzielę Paralityka, w czwartą niedzielę po Passze, czytana była na jutrzni 4. ewangelia Zmartwychwstania – Łk 24, 1-12. Niewiasty przyszły do grobu, by namaścić wonnościami ciało Jezusa. Grób jest jednak pusty, a gorliwe kobiety otrzymują zadanie ewangelizowania apostołów. Ci nie dali im jednak wiary, traktując ich słowa jako czczą gadaninę. Eksapostilarion komentuje: „Kobiety, uwierzywszy, głosiły to, co widziały. Ale dobra nowina wydawała się brednią, gdyż bardzo przygnębieni byli apostołowie”. Przybita, przygnębiona twarz nie przekona o Zmartwychwstaniu. Jeśli kolory Nowosielskiego pomagają zaakceptować niezrozumiałą religijność i otworzyć na szarych, smutnych ludzi, to jego twórczość ma paschalną moc.
Ks. Bogdan Pańczak