Pokazywanie postów oznaczonych etykietą statystyka wyznaniowa. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą statystyka wyznaniowa. Pokaż wszystkie posty

czwartek, 28 września 2023

Narodowy Spis Powszechny 2021 - dane wyznaniowe

 SŁAWA ISUSU CHRYSTU!



W dniu dzisiejszym GUS zamieścił w internecie tablice publikacyjne z ostatecznymi danymi NSP 2021 w zakresie przynależności narodowo-etnicznej, języka używanego w domu oraz przynależności do wyznania religijnego. 

Określenie "ostateczne dane" nie powinno nas wprowadzać w błąd. Tak naprawdę "ostatnim słowem" GUS-u będzie w tym zakresie zapowiadana na 27 listopada br. publikacja Stan i struktura demogra­ficzno–społeczna i ekonomicz­na ludności Polski w świetle wyników NSP 2021. Tam znajdziemy, jak można się spodziewać, różne ciekawe korelacje, np. identyfikacje wyznaniowe "skrzyżowane" z narodowościowymi. Na razie - w dziedzinie statystyki wyznaniowej - mamy tylko dane podstawowe, tj. liczebność największych wyznań w skali kraju i w poszczególnych województwach. Dane te podam poniżej, zestawiając je z wynikami NSP 2011. Ograniczę się przy tym generalnie do wymiaru ogólnokrajowego, dane o województwach podając jedynie dla 2 najbardziej dla mnie (a myślę, że i dla PT. Czytelników) interesujących Kościołów - greckokatolickiego i prawosławnego.


Ogółem spisano 38 mln 36 tys. 118 osób (spadek o 475 tys. 706).

Spośród nich aż 7 mln 807 tys. 553 osoby odmówiły odpowiedzi na pytanie o przynależność wyznaniową (wzrost aż o 5 mln 737 tys. 10, czyli o ponad 185 %!).

Bezwyznaniowość zadeklarowało 2 mln 611 tys. 506 osób (wzrost aż o 1 mln 682 tys. 85, czyli o ponad 180%!).

W przypadku 16 tys. 59 osób nie ustalono, jak w ogóle na to pytanie odpowiedziały. W 2011 było takich osób aż 626 tys. 608, co - jak sądzę - jest w dużej mierze pochodną innej metody zbierania danych.

Łącznie zatem na pytanie o przynależność wyznaniową odpowiedziało 30 mln 212 tys. 506 osób, zaś przynależność do jakiegoś wyznania zadeklarowało 27 mln. 601 tys. (spadek aż o 6 mln 620 tys 953).

Poniżej prezentuję ogólnokrajowe liczby identyfikacji spisowych dla poszczególnych wyznań.

Kościół rzymskokatolicki - 27 mln 121 tys. 331 (spadek o 6 mln 607 tys. 403, czyli o 19,59 %).

Kościół prawosławny - 151 tys. 648 (spadek o 4 tys. 636, czyli 2,966%).

Świadkowie Jehowy - 108 tys. 754 (spadek o 28 tys. 554, czyli o 20,796 %).

Kościół Ewangelicko-Augsburski - 65 tys. 407 (spadek o 5 tys. 359, czyli o 7,573 %)

Kościół greckokatolicki - 33 tys. 209 (spadek o 72 osoby, czyli o 0,216 %).

Kościół Zielonoświątkowy - 30 tys. 105 (wzrost o 3 tys. 672 osoby, tj. 13,892%).

Kościół Starokatolicki Mariawitów - 12 tys. 248 (wzrost o 2 tys. 258 osób, czyli o 22,603 %).

Inne łącznie - 78 tys. 298. Są to identyfikacje, które wskazało mniej niż 10 tys. osób. Dotyczy to zarówno konkretnych wspólnot - np. Kościół Polskokatolicki (6 tys. 942, spadek o 1 tys. 865, czyli 21,176 %) czy Kościół Chrześcijan Baptystów (5 tys. 181, spadek o 801, czyli o 13,39 %), jak też identyfikacji szerszych, jak "chrześcijaństwo" - 8 tys. 828 (wzrost aż o 8 tys. 417, czyli o 2047,932%!).


Jeśli chodzi o podział na województwa, to identyfikacji grekokatolickich i prawosławnych było:


w woj. dolnośląskim - 3 tys. 564 gr. kat. (spadek o 20 osób, tj. o 0,558 %) i 7 tys. 375 prawosł. (wzrost o 2 tys. 360 osób, czyli o 47,059 %)

w woj. kujawsko-pomorskim - 527 gr. kat. (wzrost o 368 osób, czyli 231,447 %) i 1 tys. 773 prawosł. (wzrost o 1 tys. 29 osób, czyli o 138,306 %)

w woj. lubelskim - 1 tys. 39 gr. kat. (wzrost o 542 osoby, tj. 109,054 %) i 4 tys. 832 prawosł. (wzrost o 391 osób, czyli o 8,804 %)

w woj. lubuskim - 1 tys. 70 gr. kat. (spadek o 207 osób, czyli o 16,21 %) i 2 tys. 31 prawosł. (wzrost o 732 osoby, tj. o 56,351 %)

w woj. łódzkim - 682 gr. kat. (wzrost o 322 osoby, tj. o 89,444 %) i 2 tys. 597 prawosł. (wzrost o 1377 osób, tj. o 112,869 %)

w woj. małopolskim - 2 tys. 136 gr. kat. (wzrost o 476 osób, czyli o 28,675 %) i 3 tys. 586 prawosł. (wzrost o 1 tys. 422 osoby, tj. o 65,712 %)

w woj. mazowieckim - 2 tys. 883 gr. kat. (wzrost o 1 tys. 489 osób, czyli o 106,815 %) i 13 tys. 730 prawosł. (wzrost o 4 tys. 484 osoby, tj. o 48,497 %)

w woj. opolskim - 385 gr. kat. (wzrost o 158 osób, tj. o 69,604 %) i 1 tys. 259 prawosł. (wzrost o 824 osoby, czyli o 189,425 %)

w woj. podkarpackim - 2 tys. 737 gr. kat. (wzrost o 25 osób, tj. o 0,922 %)  i 2 tys. 210 prawosł. (wzrost o 811 osób, czyli o 57,97 %)

w woj. podlaskim - 412 gr. kat. (wzrost o 243 osoby, tj. o 143,787 %) i 95 tys. 677 prawosł. (spadek o 23 tys. 976 osób, czyli o 20,083 %)

w woj. pomorskim - 3 tys. 42 gr. kat. (spadek o 394 osoby, tj. o 11,381 %) i 3 tys. 142 prawosł. (wzrost o 1373 osoby, czyli o 77,614 %)

w woj. śląskim - 1 tys. 89 gr. kat. (wzrost o 570 osób, czyli o 109,827 %) i 3 tys. 336 prawosł. (wzrost o 1336 osób, tj. o 66,8 %)

w woj. świętokrzyskim - 342 gr. kat. (wzrost o 160 osób, czyli o 87,912 %) i 886 prawosł. (wzrost o 643 osoby, tj. o 264,609 %)

w woj. warmińsko-mazurskim - 9 tys. 413 gr. kat. (spadek o 3 tys. 311 osób, czyli o 26,022 %) i 2 tys. 926 prawosł. (spadek o 223 osoby, tj. o 7,082 %)

w woj. wielkopolskim - 1 tys. 18 gr. kat. (wzrost o 565 osób, tj. o 124,724 %) i 3 tys. 669 prawosł. (wzrost o 2 tys. 90 osób, tj. o 132,362 %)

w woj. zachodniopomorskim - 2 tys. 870 gr. kat. (spadek o 1 tys. 56 osób, czyli o 26,898 %) i 2 tys. 619 prawosł. (wzrost o 691 osób, tj. o 35,84 %)


Dane powyższe, jak widzimy, są dość skąpe i nie dają wiele podstaw do wysnuwania daleko idących wniosków. Wydaje się jednak, że można w tym miejscu pokusić się o kilka uwag wstępnych.


Primo: nie mylmy liczby identyfikacji spisowych z liczbą wiernych! Oczywiście, te pierwsze nie są jakoś zupełnie oderwane od tych drugich, ale automatyczne utożsamianie obu wielkości byłoby błędne. O ile np. wzrost identyfikacji zielonoświątkowych można w miarę bezpieczne powiązać z realnym wzrostem liczebnym KZ, o tyle w przypadku KSM (mariawici "płoccy") trudno uwierzyć w realny wzrost liczby wiernych o ponad 22 % w latach 2011-2021. Raczej będziemy tu mieli do czynienia z pewną korektą, wynikłą już to z większej gorliwości w deklarowaniu tego wyznania, już to z udoskonalenia metod spisowych. 


Secundo: w przedstawionych wyżej danych jasno widać dodatni statystycznie wpływ imigracji na oba Kościoły wschodnie. Jest rzeczą jasną, że skoro imigracja w większości swej pochodzi z Ukrainy, kraju o tradycyjnie prawosławnej większości społeczeństwa, a do tego w latach 2011-2021 imigrowali również obywatele innych krajów z tej kategorii (Białoruś, Rosja, Gruzja etc.) - to procesy imigracyjne premiować będą w większym stopniu PAKP niż UKGK.


Tertio: widzimy też ubytki. W PAKP jest on generalnie niezbyt duży (niecałe 3 %) w skali ogólnokrajowej. Widzimy atoli, że na 16 województw Kościół ten zwiększył swój stan posiadania aż w 14 z nich i tylko w 2 odnotował spadki. Ale za to jakie spadki! 7 % w woj. warmińsko-mazurskim to jeszcze nic, ale te ponad 20 % w krajowej twierdzy i ostoi prawosławia, w woj. podlaskim - to już daje do myślenia. Oczywiście powszechnie znane są takie zjawiska społeczne jak wyludnianie się terenów Polski wschodniej (w tym i woj. warmińsko-mazurskiego), zwłaszcza obszarów wiejskich. W latach 2011-2021 woj. podlaskie "zeszło" z 1 mln 202 tys. 365 mieszkańców do 1 mln 154 tys. 283, ale to spadek zaledwie o 3,999 %. Udział prawosławnych w ludności województwa spadł z 9,95 % do 8,29 %. Wydaje się, że czynnikiem jakoś wpływającym na tę tendencję, poza wymieraniem wsi, migracjami (poza obszar województwa i za granicę kraju) i ogólnymi procesami laicyzacyjnymi - może być obserwowane w ostatnich latach wzmożenie postaw nacjonalistycznych części przedstawicieli miejscowej większości polskiej (słynne marsze ku czci "Burego" w Hajnówce itp.) z jednej strony, z drugiej zaś, w kontekście trwającej od 2014 agresji rosyjskiej przeciwko Ukrainie, dążność części ludności prawosławnej regionu do zrzucenia lub ukrycia piętna kojarzonej z Putinem, Rosją i russkim mirom "ruskości". Niekoniecznie musi to oznaczać porzucenie prawosławia jako takiego, ale np. unikanie deklaracji w dokumentach urzędowych. Proszę nb. zwrócić uwagę na fakt, że aż 7,8 mln spisywanych odmówiło udzielenia odpowiedzi na pytanie o przynależność wyznaniową! W tym kontekście warto przypomnieć: liczba identyfikacji spisowych niekoniecznie jest tożsama z liczbą wiernych. 


Quarto: UKGK generalnie zachowuje stan posiadania z 2011 r., ubytek 72 osób jest symboliczny. Było to jednak możliwe, jak się zdaje, wyłącznie dzięki imigracji. Wskazują na to spadki w województwach będących jeszcze w poprzednim spisie statystyczną ostoją grekokatolicyzmu w Polsce, z "pasem północnym" (warmińsko-mazurskie, pomorskie, zachodniopomorskie) na czele. Wg. NSP 2011 na tym obszarze zamieszkiwało 60,35 % grekokatolików w RP. Według spisu najnowszego - już tylko 46,14 %, przy czym pamiętać trzeba, że przecież na obszarze tym znajdują się przynajmniej 2 aglomeracje, przyciągające imigrantów - Trójmiasto i Szczecin. Dolnośląskie, mimo że Wrocław jest chyba drugim po aglomeracji stołecznej centrum imigracji - notuje wręcz symboliczny spadek. Lubuskie - tam spadek jest już znacznie większy, ponad 16 %. Co się tyczy ridnych zemel - dobry wynik woj. małopolskiego (28,6 % in plus) wydaje się być raczej pochodną imigracji do aglomeracji krakowskiej i może kilku innych większych ośrodków. Podkarpackie, mimo posiadania Rzeszowa, stanęło w miejscu. Lubelskie swój procentowo ogromny wzrost (109 %) z pewnością zawdzięcza imigrantom, nie autochtonom z gm. Lubycza Królewska (par. Hrebenne); pytanie, na ile wzrost ten dotyczy aglomeracji lubelskiej, a na ile innych ośrodków miejskich, zwłaszcza Zamościa (gdzie nie ma żadnych form duszpasterstwa gr. kat.) czy Chełma (gdzie mimo formalnego wskrzeszenia w 2007 r. parafii św. Mikołaja odprawiana jest z reguły tylko 1 Boska Liturgia rocznie, w dniu Męczenników Pratulińskich - działającego od 1999 r. duszpasterstwa więziennego nie liczę, z uwagi na jego zamknięty charakter).

Opracowanie, które ma być opublikowane 27 listopada br., przyniesie zapewne szereg nowych danych, w tym także liczbę grekokatolików z obywatelstwem polskim i obcym. Wydaje się jednak, że wstępnie można już teraz postawić tezę o dość szybkim (coraz szybszym?) odchodzeniu od UKGK wiernych "autochtonów", tj. tych, którzy sami lub ich wstępni byli już w 1947 r. obywatelami polskimi. Ubytek ten pokrywa (w skali kraju) imigracja z Ukrainy, ale spójrzmy na to z drugiej strony - jak musi być on znaczny, skoro nawet w warunkach dopływu imigrantów tkwimy w miejscu (a nawet minimalnie cofamy się). Symbolem tej sytuacji może być sytuacja w seminarium lubelskim, w którym od nowego roku akademickiego 2023/24 nie będzie już ani jednego obywatela RP. Warto przy tym zwrócić uwagę na casus dolnośląskiego i lubuskiego - województw z dużym udziałem Łemków w populacji greckokatolickiej. Już 30 lat temu skończyły się powołania kapłańskie stamtąd. Teraz wydaje się, że jesteśmy świadkami (kontynuacji?) exodusu Łemków z UKGK.  


Quinto: przy omawianiu wyników NSP 2011 wyraziłem był przypuszczenie, że UKGK w RP grozi w przyszłości zamiana miejscami z rosnącym statystycznie Kościołem Zielonoświątkowym. Wtedy deklaracji związanych z KZ było 26 tys. 433, przy 33 tys. 281 greckokatolickich. Wg. NSP 2021 liczba identyfikacji zielonoświątkowych wyniosła już 30 tys. 105. Zakładać się nie będę, ale przypuszczam, że NSP 2031 przyniesie ową zamianę miejscami, tzn. KZ wyprzedzi UKGK w RP. Czy będą to miejsca piąte i szóste, jak dotąd - nie śmiem prorokować: imigracja z krajów znacznie bardziej od Ukrainy egzotycznych może przynieść w najbliższych latach niejedną niespodziankę. Również i w dziedzinie statystyki wyznaniowej.


Sexto: czy istnieje jakieś remedium na ten nasz kryzys z pozorami stabilności, czy nawet wzrostu? Nie wiem, tzn. nie mogę zagwarantować skuteczności - ale wiem, co powinniśmy (już dawno i bez względu na wyniki spisów powszechnych) zrobić: postawić zdecydowanie na prymat celów religijnych nad narodowymi, tożsamości wyznaniowo-obrządkowej nad narodową, otwartość na wszystkich w duchu św. Pawła i naszych kościelnych zwierzchników, od Andrzeja Szeptyckiego przez Lubomira Huzara po Światosława Szewczuka - stać się wszystkim dla wszystkich, żeby w ogóle ocalić przynajmniej niektórych (por. 1 Kor 9,22). Nie ma żadnej gwarancji, że odwróci to trend spadkowy - raczej zmniejszy tempo procesu i da nie gwarancję, ale uzasadnioną nadzieję przetrwania. Bez takich zmian takiej nadziei nie ma - będziemy jako wspólnota niknąć w tempie asymilacji narodowej naszych wiernych, a biorąc pod uwagę procesy laicyzacyjne, którym Kościół skoncentrowany na sprawach narodowych nie jest w stanie dać odporu - nawet i szybciej.  



sobota, 10 lutego 2018

Wyznania, języki, narodowości i grupy etniczne w Polsce - w świetle NSP 2011

CHRYSTOS RAŻDAJETSIA!



Tematyka statystyczno-demograficzna w jej aspekcie wyznaniowo-narodowościowo-językowym interesuje mnie nie od dziś, czego świadectwem są dość liczne publikacje, także na niniejszym blogu.  Rzecz jasna, nie mogłem nie interesować się wynikami Narodowego Spisu Powszechnego z 2011 r. - pierwszego od 1931 r., który zawierał pytanie o przynależność konfesyjną respondenta.


Ostatnim chronologicznie tekstem opublikowanym tu był artykuł z miesięcznika "Błahowist", z sierpnia 2014 r., który ukazał się drukiem w kontekście bezpośrednich przygotowań do wspólnego Zgromadzenia obu eparchij UKGK w RP (Przemyśl, X.2014). Artykuł ów zamieściłem na blogu 23.IX.2014.


Po co o tym przypominam? Otóż po to, by zachęcić PT Czytelników do sięgnięcia po najnowsze (choć nie wczorajsze) i najpełniejsze opracowanie GUS z tej dziedziny, a mianowicie Struktura narodowo-etniczna, językowa i wyznaniowa ludności Polski - NSP 2011.

Opracowanie to można ściągnąć w pliku .pdf lub .zip. Znajdziemy tam najpełniejszy dostępny zestaw danych spisowych, m. in. korelacje między narodowością a wyznaniem.

Rzecz jasna, świat nie stoi w miejscu, w szczególności zaś nie stoi w miejscu polska demografia; ostatnie lata, zwłaszcza okres "pomajdanowy" (od 2014 r.) przyniosły ogromną falę imigracji z Ukrainy, która znacząco wpływa na dane dot. Ukraińców, grekokatolików i prawosławnych. Warto jednak moim zdaniem poznać obraz wynikający ze spisu powszechnego sprzed 7 lat. Tworzy on jeden z elementów rzeczywistości, które winny być uwzględnione przy reformie podziału administracyjnego UKGK w RP - do której to tematyki niezadługo powrócę.

wtorek, 23 września 2014

Grekokatolicy w RP - najnowsze dane statystyczne NSP 2011

Tematyka statystyczna gościła na tym blogu już niejednokrotnie, poczynając od publikacji tabelki statystycznej nuncjatury warszawskiej z 1994, poprzez wpis z linkiem do statystyki wszystkich katolickich Kościołów wschodnich opracowanej przez ks. Ronalda G. Robersona, po wpisy prezentujące wyniki Narodowego Spisu Powszechnego 2011 - w odniesieniu do wszystkich wyznań oraz w odniesieniu do grekokatolików i prawosławnych.

Czas jednak płynie, GUS publikuje coraz pełniejsze dane, wypada zatem korzystać z tego i tworzyć nowe opracowania. Poniżej publikuję artykuł, który się ukazał we wrześniowym (9/2014) numerze miesięcznika "Błahowist" - najpierw czcionką ukraińską, potem polską (w transkrypcji).




                                    УГКЦ в Польщі за переписом 2011 року

                           Поява нових, більш детальних даних перепису 2011 року стосовно національно-етнічної, мовної та конфесійної приналежности населення (опублікованих на сайті ГСУ 24 квітня ц.р.), дає нагоду приглянутися ближче нашій церковній спільноті крізь призму статистики. Деякі ж із даних варто пізнати особливо під сучасну пору, коли готуємося до спільного Собору наших єпархій у Перемишлі.
                           Греко-католиків у Польщі за переписом 33 тис. 281, тобто 0,09 % населення країни. Ми - п’ята за розміром релігійна група. Випередили нас римо-католики – 87,58%  (33 млн. 728 тис. 734), православні - 0,41% (156 тис. 284), єговісти – 0,36% (137 тис. 308) та лютерани – 0,18% (70 тис. 766). На шостому місці п’ятидесятники – 0,07% (26 тис. 433). Це конфесія, яка розвивається дуже динамічно і хтозна, чи не випередить статистично УГКЦ через деякий час. На дальших місцях опинилися конфесійні спільноти, яким не пощастило в переписі досягнути числа 10 тисяч, хоча Старокатолицька Церква Маріявітів підійшла вже ось-ось до цього результату (9 тис. 990).
                         Дані про територію розселення греко-католиків не приносять суттєвої новизни, але підтверджують і «деталізують» це, про що ми знали й досі. Можна спрощено сказати, що вірні УГКЦ заселяють переважно два «пояси» - північний і південний. Обидва ці пояси складають воєвідства, які стикаються з, відповідно, північним (у т.ч. і морським) та південним кордонами РП. Абсолютна більшість греко-католиків проживає у північному поясі: у Вармінсько-Мазурському воєвістві 12 тис. 724 (38,2% від загальної кількости вірних УГКЦ в РП!), Поморському – 3 тис. 436 (10,3%), Західнопоморському – 3 тис. 926 (11,8%). Діяспора Підляського воєвідства це 169 чоловік (0,5%). Таким чином північний пояс згуртовує 60,8% греко-католиків. Південний же має менше вірних, зате більше воєвідств: Підкарпатське – 2 тис. 712 (8,1%), Малопольське – 1 тис. 660 (5%), Сілезьке – 519 (1,6%), Опольське – 227 (0,7%), Долішньосілезьке – 3 тис. 584 (10,8%). Отож у південному поясі проживає 26,2% греко-католиків Польщі. На решту країни – можемо це назвати «середнім поясом» - припадає 13% вірних. Помітніші скупчення є ще в Любуському (1 тис. 277 – 3,8%), Мазовецькому (1 тис. 394 – 4,2%), Люблинському (497 – 1,5%) та Великопольському (453 – 1,4%) воєвідствах.
                       Ці дані ставлять перед УГКЦ подвійний виклик. По-перше: як дійти до вірних, які знаходяться поза «обліком» наших парафій, проте все ж ототожнюють себе з греко-католицтвом? По-друге: чи і як удосконалювати адміністративні структури, зокрема єпархіяльний поділ? Маємо 60,8% вірних на півночі, обидва ж єпископські престоли – на півдні. Якщо нам не під силу створити 4 єпархії (див. пропозицію на ruthenus.blogspot.com від 29 серпня 2012 р.), то може варто б подумати про триподіл? Напр. титулярна Архієпархія Перемисько-Вроцлавська з 26,2% вірних південного пояса, Єпархія Кошалінсько-Ґданська з трьома північно-західними воєвідствами (Поморське, Західнопоморське, Любуське) -  25,9% вірних і митрополича Архієпархія Варшавсько-Холмська (Варшавсько-Ольштинська, Ольштинсько-Холмська, Ольштинсько-Варшавська) з рештою вірних, тобто 47,9%. Звідки дві Архієпархії? З різних причин уважаю, що митрополичий осідок мав би бути перенесений північніше – найкраще до столиці держави (яка є й великим іміграційним центром). Перемишлеві на спогад мав би лишитися почесний титул Архієпархії (як це було із Львовом у 2005-2011 рр.). Не місце тут розписуватися про аргументацію, вкажу лише, що Перемишль, попри кількасотлітню єпархіяльну традицію, традиції митрополичої не має. Натомість старовинна традиція нашої Руської (Київської) Церкви з ХV-ХХ ст. така, що митрополит мав би стояти на чолі найпотужнішої з єпархій. Такою була давня Київська, такою ж і Львівська від Антонія Ангелловича до Мирослава-Івана Любачівського. Осідок у столиці – річ, гадаю, самозрозуміла.
                      Серед вірних УГКЦ у Польщі 17 тис. 196 є жіночої статі (51,7 %), 16 тис. 86 – чоловічої (48,3%). Це не різниться суттєво від даних про все населення країни. Більш «оригінальними» є дані про поділ на жителів сіл і міст. На селі проживає 15 тис. 758 греко-католиків (47,3%), у місті ж 17 тис. 523 (52,7%). Для порівняння – серед населення Польщі загалом це відповідно 39,2% і 60,8%. Серед римо-католиків 41,5% та 58,5%. Серед православних же 39,3% і 60,7%.  Як на мене, це вказує не стільки на низький рівень міграції з села серед греко-католиків, скільки на те, що для надто великого відсотка така міграція означає втрату зв’язку з Церквою хрещення. Ніде правди діти, еміграція за кордон теж дала тут себе відчути.
                     Дуже цікаві дані про вік. Укладачі поділили опитаних у переписі на 4 групи: 1) 0-17 років (wiek przedprodukcyjny) , 2) 18-44 рр. (wiek produkcyjny mobilny), 3) з 45 р. по 59 р. (жінки) або 64 р. (чоловіки) (wiek produkcyjny niemobilny) 4) 60 р. і більше для жінок, 65 р. і більше для чоловіків (wiek poprodukcyjny). Назовімо умовно ці чотири категорії віком дитячим, молодим, середнім і старшим.
                    Серед греко-католиків дітей 4 тис. 743 (14,3%), молодих 12 тис. 393 (37,2%), середнього віку  8 тис. 211 (24,7%), старшого віку 7 тис. 934 (23,8%).
                    Як бачимо, відсоток дітей у нас значно менший, ніж відсоток «пенсіонерів». Це, звичайно, погана ознака. По всій країні, попри демографічну кризу, все ж таки дітей (18,7%) більше за «пенсіонерів»  (16,9%). Якоюсь для нас «потіхою» може бути факт, що «пенсіонери» мають перевагу над дітьми у майже всіх названих мною вище конфесійних спільнотах, не враховуючи римо-католиків і...п’ятидесятників. Навіть у дуже «ревних місійно» Свідків Єгови  дітей 14,6%, а людей пенсійного віку 19,3%.
                    Щоби дати уявлення про контекст наших вікових даних, пропоную нижче дані про деякі інші спільноти.
                   У Римо-Католицькій Церкві дітей 19,2%, молодих 39,2%, середнього віку 24,1%, старшого віку 17,5%.
              У Православній Церкві дітей 13,7%, молодих 37,2%, середнього віку 24,6%, старшого віку 24,5%.
              У П’ятидесятницькій Церкві (Kościół Zielonoświątkowy) дітей 23,6%, молодих 45,7%, середнього віку 21,2%, старшого віку 9,5%.
              Загалом же у Польщі дітей 18,7%, молодих 40%,  середнього віку 24,4%, старшого віку 16,9%.
             Для демографічної перспективи важливо врахувати число (відсоток) тих, від кого можемо сподіватися дітей. У великому спрощенні – це представники двох перших категорій, тобто люди у віці до 44 років уключно. Їх у Польщі 58,7%, серед римо-католиків 58,4%, у Православній Церкві 50,9%, в УГКЦ 51,5%, а серед п’ятидесятників аж 69,3%.
            Як бачимо, наші вікові показники значно гірші від загальнопольських і римо-католицьких, про п’ятидесятницькі вже й не згадуючи (тому-то цілком імовірно, що в майбутньому п’ятидесятники в Польщі випередять УГКЦ за статистикою). Наші показники наближені до даних про Православну Церкву, причому вікова структура в нас чуть краща. Це, що будучи в набагато важчій ситуації, не маючи свого відповідника Північного Підляшшя в ПАПЦ, ми змогли втримати показники не гірші від їхніх – це доказ великої живучости греко-католицької спільноти. Факт, що дітей у нас більший відсоток, можна, як здогадуюся, пояснити зокрема іншим характером подружжів з римо-католиками. Для Латинської Церкви є зовсім іншого рангу проблемою допустити змішаний шлюб, а відтак хрещення дітей, в УГКЦ, а зовсім іншого ж  у ПАПЦ. Прямо кажучи, це перше з системного боку, з точки погляду канонічного права, ніяка проблема. Варто б це дослідити соціологам: який відсоток змішаних пар вінчається і хрестить дітей у церкві (а не костелі), якщо це є пара УГКЦ-РКЦ, а який, коли ПАПЦ-РКЦ.
                            І, накінець, дані про національно-етнічну ідентифікацію. Як відомо, у переписі можна було подати одну або дві такі ідентифікації. Можливим було також не декларувати ніякої. На жаль, дані опубліковані 24 квітня ц.р. дають досить скупу картину – довідуємося з них, скільки членів даного віросповідання декларувало ідентифікацію «виключно польську», «польську і непольську», та «виключно непольську». Окрема графа таблиці присвячена особам, щодо яких не вдалося встановити ідентифікацію або які відмовилися про неї заявляти (серед греко-католиків було таких...четверо).
                  Дані про УГКЦ водночас є і не є несподіванкою. Як і слід було сподіватися, абсолютна більшість вірних заявила про «виключно непольську» ідентичність. Це, звичайно, можуть бути різні варіянти: тільки українська, тільки лемківська, лемківська і українська воднораз, та (принаймні теоретично) ще й багато інших, аби лише інших ніж польська. Отже «неполяками» задекларували себе 18 тис. 123 греко-католики, тобто 54,4% від усіх вірних. Ніяка інша релігійна організація, принаймні з-посеред тих, яких дані опубліковано 24 квітня (це конфесії, які нараховують більше 500 членів), не має більшости вірних «неполяків». Дві невеликі ісламські спільноти наблизилися до 50%, але межі половини таки не перейшли. Якщо ж ідеться про Православну Церкву, то частка «неполяків» досягла у ній 25,2%.
                  54,4% це більшість абсолютна, проте до 100% їй далеченько. Черговою групою серед вірних УГКЦ є ті, хто задекларував ідентифікацію «виключно польську». Це 8 тис. 409 осіб, тобто 25,3% (дивним чином стільки ж, що «неполяків» у ПАПЦ). Відтак ідентичність «польську і непольську» заявили 6 тис. 744 греко-католики, тобто 20,3%.  Для порівняння: серед православних «поляків» 62,6%, а «змішаних» 12,2%.
                 Зараз, у контексті близького вже Собору, варто придивитися до цих даних і, можливо, розпрощатися з деякими заяложеними стереотипами? Звичайно, можна ці дані промовчати (так найвигідніше). Можна заперечити, мовляв, це фальш і чергова польська інтрига затіяна з метою ополячення українців. Можна, прийнявши ці дані за в основному правдиві, зробити з них такий практичний висновок, що, мовляв, вірні у нас замало національно усвідомлені, отже треба ще міцніше докрутити в Церкві націонал-патріотичну шрубу, щоби «реукраїнізувати» отих 25%. Та можна поступити й у дусі власне церковному, тобто почати в душпастирській діяльності та програмуванні її церковною владою враховувати наявність у Церкві вірних інших ніж українська національностей і мов. Заклики до чого, зокрема у мовному аспекті, знайдемо в неодному протоколі передсоборних зборів.     

                                                                                    диякон Петро Сивицький 



UHKC w Polszczi za perepysom 2011 roku

Pojawa nowych, bilsz detalnych danych perepysu 2011 roku stosowno nacionalno-etnicznoji, mownoji ta konfesijnoji prynałeżnosty nasełennia (opublikowanych na sajti HSU 24 kwitnia c.r.), daje nahodu pryhlanutysia błyżcze naszij cerkownij spilnoti kriź pryzmu statystyky. Dejaki ż iz danych warto piznaty osobływo pid suczasnu poru, koły hotujemosia do spilnoho Soboru naszych jeparchij u Peremyszli.

Hreko-katołykiw u Polszczi za perepysom 33 tys. 281, tobto 0,09 % nasełennia krajiny. My - pjata za rozmirom relihijna hrupa. Wyperedyły nas rymo-katołyky – 87,58% (33 młn. 728 tys. 734), prawosławni - 0,41% (156 tys. 284), jehowisty – 0,36% (137 tys. 308) ta luterany – 0,18% (70 tys. 766). Na szostomu misci pjatydesiatnyky – 0,07% (26 tys. 433). Ce konfesija, jaka rozwywajet´sia duże dynamiczno i chtozna, czy ne wyperedyt´ statystyczno UHKC czerez dejakyj czas. Na dalszych misciach opynyłysia konfesijni spilnoty, jakym ne poszczastyło w perepysi dosiahnuty czysła 10 tysiacz, chocza Starokatołyćka Cerkwa Marijawitiw pidijszła wże oś-oś do cioho rezultatu (9 tys. 990).

 Dani pro terytoriju rozsełennia hreko-katołykiw ne prynosiat´ suttiewoji nowyzny, ałe pidtwerdżujut´ i «detalizujut´» ce, pro szczo my znały j dosi. Można sproszczeno skazaty, szczo wirni UHKC zaselajut´ pereważno dwa «pojasy» - piwnicznyj i piwdennyj. Obydwa ci pojasy składajut´ wojewidstwa, jaki stykajut´sia z, widpowidno, piwnicznym (u t.cz. i morśkym) ta piwdennym kordonamy RP. Absolutna bilszist´ hreko-katołykiw prożywaje u piwnicznomu pojasi: u Warminśko-Mazurśkomu wojewistwi 12 tys. 724 (38,2% wid zahalnoji kilkosty wirnych UHKC w RP!), Pomorśkomu – 3 tys. 436 (10,3%), Zachidnopomorśkomu – 3 tys. 926 (11,8%). Dijaspora Pidlaśkoho wojewidstwa ce 169 czołowik (0,5%). Takym czynom piwnicznyj pojas zhurtowuje 60,8% hreko-katołykiw. Piwdennyj że maje mensze wirnych, zate bilsze wojewidstw: Pidkarpatśke – 2 tys. 712 (8,1%), Małopolśke – 1 tys. 660 (5%), Siłeźke – 519 (1,6%), Opolśke – 227 (0,7%), Doliszniosiłeźke – 3 tys. 584 (10,8%). Otoż u piwdennomu pojasi prożywaje 26,2% hreko-katołykiw Polszczi. Na resztu krajiny – możemo ce nazwaty «serednim pojasom» - prypadaje 13% wirnych. Pomitniszi skupczennia je szcze w Lubuśkomu (1 tys. 277 – 3,8%), Mazowećkomu (1 tys. 394 – 4,2%), Lubłynśkomu (497 – 1,5%) ta Wełykopolśkomu (453 – 1,4%) wojewidstwach.

 Ci dani stawlat´ pered UHKC podwijnyj wykłyk. Po-persze: jak dijty do wirnych, jaki znachodiat´sia poza «oblikom» naszych parafij, prote wse ż ototożniujut´ sebe z hreko-katołyctwom? Po-druhe: czy i jak udoskonaluwaty administratywni struktury, zokrema jeparchijalnyj podił? Majemo 60,8% wirnych na piwnoczi, obydwa ż jepyskopśki prestoły – na piwdni. Jakszczo nam ne pid syłu stworyty 4 jeparchiji (dyw. propozyciju na ruthenus.blogspot.com wid 29 serpnia 2012 r.), to może warto b podumaty pro trypodił? Napr. tytularna Archijeparchija Peremyśko-Wrocławśka z 26,2% wirnych piwdennoho pojasa, Jeparchija Koszalinśko-Gdanśka z trioma piwniczno-zachidnymy wojewidstwamy (Pomorśke, Zachidnopomorśke, Lubuśke) - 25,9% wirnych i mytropołycza Archijeparchija Warszawśko-Chołmśka (Warszawśko-Olsztynśka, Olsztynśko-Chołmśka, Olsztynśko-Warszawśka) z resztoju wirnych, tobto 47,9%. Zwidky dwi Archijeparchiji? Z riznych pryczyn uważaju, szczo mytropołyczyj osidok maw by buty perenesenyj piwnicznisze – najkraszcze do stołyci derżawy (jaka je j wełykym imihracijnym centrom). Peremyszłewi na spohad maw by łyszytysia poczesnyj tytuł Archijeparchiji (jak ce buło iz Lwowom u 2005-2011 rr.). Ne misce tut rozpysuwatysia pro arhumentaciju, wkażu łysze, szczo Peremyszl, popry kilkasotlitniu jeparchijalnu tradyciju, tradyciji mytropołyczoji ne maje. Natomist´ starowynna tradycija naszoji Ruśkoji (Kyjiwśkoji) Cerkwy z CHV-CHCH st. taka, szczo mytropołyt maw by stojaty na czoli najpotużniszoji z jeparchij. Takoju buła dawnia Kyjiwśka, takoju ż i Lwiwśka wid Antonija Anhełłowycza do Myrosława-Iwana Lubacziwśkoho. Osidok u stołyci – ricz, hadaju, samozrozumiła.

Sered wirnych UHKC u Polszczi 17 tys. 196 je żinoczoji stati (51,7 %), 16 tys. 86 – czołowiczoji (48,3%). Ce ne riznyt´sia suttiewo wid danych pro wse nasełennia krajiny.

 Bilsz «oryhinalnymy» je dani pro podił na żyteliw sił i mist. Na seli prożywaje 15 tys. 758 hreko-katołykiw (47,3%), u misti ż 17 tys. 523 (52,7%). Dla poriwniannia – sered nasełennia Polszczi zahałom ce widpowidno 39,2% i 60,8%. Sered rymo-katołykiw 41,5% ta 58,5%. Sered prawosławnych że 39,3% i 60,7%. Jak na mene, ce wkazuje ne stilky na nyźkyj riweń mihraciji z seła sered hreko-katołykiw, skilky na te, szczo dla nadto wełykoho widsotka taka mihracija oznaczaje wtratu zwjazku z Cerkwoju chreszczennia. Nide prawdy dity, emihracija za kordon też dała tut sebe widczuty.

Duże cikawi dani pro wik. Układaczi podiłyły opytanych u perepysi na 4 hrupy: 1) 0-17 rokiw (wiek przedprodukcyjny) , 2) 18-44 rr. (wiek produkcyjny mobilny), 3) z 45 r. po 59 r. (żinky) abo 64 r. (czołowiky) (wiek produkcyjny niemobilny) 4) 60 r. i bilsze dla żinok, 65 r. i bilsze dla czołowikiw (wiek poprodukcyjny). Nazowimo umowno ci czotyry katehoriji wikom dytiaczym, mołodym, serednim i starszym. Sered hreko-katołykiw ditej 4 tys. 743 (14,3%), mołodych 12 tys. 393 (37,2%), serednioho wiku 8 tys. 211 (24,7%), starszoho wiku 7 tys. 934 (23,8%). Jak baczymo, widsotok ditej u nas znaczno menszyj, niż widsotok «pensioneriw». Ce, zwyczajno, pohana oznaka. Po wsij krajini, popry demohraficznu kryzu, wse ż taky ditej (18,7%) bilsze za «pensioneriw» (16,9%). Jakojuś dla nas «potichoju» może buty fakt, szczo «pensionery» majut´ perewahu nad dit´my u majże wsich nazwanych mnoju wyszcze konfesijnych spilnotach, ne wrachowujuczy rymo-katołykiw i...pjatydesiatnykiw. Nawit´ u duże «rewnych misijno» Swidkiw Jehowy ditej 14,6%, a ludej pensijnoho wiku 19,3%. Szczoby daty ujawłennia pro kontekst naszych wikowych danych, proponuju nyżcze dani pro dejaki inszi spilnoty. U Rymo-Katołyćkij Cerkwi ditej 19,2%, mołodych 39,2%, serednioho wiku 24,1%, starszoho wiku 17,5%. U Prawosławnij Cerkwi ditej 13,7%, mołodych 37,2%, serednioho wiku 24,6%, starszoho wiku 24,5%. U Pjatydesiatnyćkij Cerkwi (Kościół Zielonoświątkowy) ditej 23,6%, mołodych 45,7%, serednioho wiku 21,2%, starszoho wiku 9,5%. Zahałom że u Polszczi ditej 18,7%, mołodych 40%, serednioho wiku 24,4%, starszoho wiku 16,9%. Dla demohraficznoji perspektywy ważływo wrachuwaty czysło (widsotok) tych, wid koho możemo spodiwatysia ditej. U wełykomu sproszczenni – ce predstawnyky dwoch perszych katehorij, tobto ludy u wici do 44 rokiw ukluczno. Jich u Polszczi 58,7%, sered rymo-katołykiw 58,4%, u Prawosławnij Cerkwi 50,9%, w UHKC 51,5%, a sered pjatydesiatnykiw aż 69,3%.

Jak baczymo, naszi wikowi pokaznyky znaczno hirszi wid zahalnopolśkych i rymo-katołyćkych, pro pjatydesiatnyćki wże j ne zhadujuczy (tomu-to ciłkom imowirno, szczo w majbutniomu pjatydesiatnyky w Polszczi wyperediat´ UHKC za statystykoju). Naszi pokaznyky nabłyżeni do danych pro Prawosławnu Cerkwu, pryczomu wikowa struktura w nas czut´ kraszcza. Ce, szczo buduczy w nabahato ważczij sytuaciji, ne majuczy swoho widpowidnyka Piwnicznoho Pidlaszszia w PAPC, my zmohły wtrymaty pokaznyky ne hirszi wid jichnich – ce dokaz wełykoji żywuczosty hreko-katołyćkoji spilnoty. Fakt, szczo ditej u nas bilszyj widsotok, można, jak zdohadujusia, pojasnyty zokrema inszym charakterom podrużżiw z rymo-katołykamy. Dla Łatynśkoji Cerkwy je zowsim inszoho ranhu probłemoju dopustyty zmiszanyj szlub, a widtak chreszczennia ditej, w UHKC, a zowsim inszoho ż u PAPC. Priamo każuczy, ce persze z systemnoho boku, z toczky pohladu kanonicznoho prawa, nijaka probłema. Warto b ce doslidyty sociołoham: jakyj widsotok zmiszanych par winczajet´sia i chrestyt´ ditej u cerkwi (a ne kosteli), jakszczo ce je para UHKC-RKC, a jakyj, koły PAPC-RKC.

I, nakineć, dani pro nacionalno-etnicznu identyfikaciju. Jak widomo, u perepysi można buło podaty odnu abo dwi taki identyfikaciji. Możływym buło takoż ne dekłaruwaty nijakoji. Na żal, dani opublikowani 24 kwitnia c.r. dajut´ dosyt´ skupu kartynu – dowidujemosia z nych, skilky człeniw danoho wirospowidannia dekłaruwało identyfikaciju «wykluczno polśku», «polśku i nepolśku», ta «wykluczno nepolśku». Okrema hrafa tabłyci pryswiaczena osobam, szczodo jakych ne wdałosia wstanowyty identyfikaciju abo jaki widmowyłysia pro neji zajawlaty (sered hreko-katołykiw buło takych...czetwero).

Dani pro UHKC wodnoczas je i ne je nespodiwankoju. Jak i slid buło spodiwatysia, absolutna bilszist´ wirnych zajawyła pro «wykluczno nepolśku» identycznist´. Ce, zwyczajno, możut´ buty rizni warijanty: tilky ukrajinśka, tilky łemkiwśka, łemkiwśka i ukrajinśka wodnoraz, ta (prynajmni teoretyczno) szcze j bahato inszych, aby łysze inszych niż polśka. Otże «nepolakamy» zadekłaruwały sebe 18 tys. 123 hreko-katołyky, tobto 54,4% wid usich wirnych. Nijaka insza relihijna orhanizacija, prynajmni z-posered tych, jakych dani opublikowano 24 kwitnia (ce konfesiji, jaki narachowujut´ bilsze 500 człeniw), ne maje bilszosty wirnych «nepolakiw». Dwi newełyki isłamśki spilnoty nabłyzyłysia do 50%, ałe meżi połowyny taky ne perejszły. Jakszczo ż idet´sia pro Prawosławnu Cerkwu, to czastka «nepolakiw» dosiahła u nij 25,2%. 54,4% ce bilszist´ absolutna, prote do 100% jij dałeczeńko.

Czerhowoju hrupoju sered wirnych UHKC je ti, chto zadekłaruwaw identyfikaciju «wykluczno polśku». Ce 8 tys. 409 osib, tobto 25,3% (dywnym czynom stilky ż, szczo «nepolakiw» u PAPC).

Widtak identycznist´ «polśku i nepolśku» zajawyły 6 tys. 744 hreko-katołyky, tobto 20,3%. Dla poriwniannia: sered prawosławnych «polakiw» 62,6%, a «zmiszanych» 12,2%.

Zaraz, u konteksti błyźkoho wże Soboru, warto prydywytysia do cych danych i, możływo, rozproszczatysia z dejakymy zajałożenymy stereotypamy? Zwyczajno, można ci dani promowczaty (tak najwyhidnisze). Można zapereczyty, mowlaw, ce falsz i czerhowa polśka intryha zatijana z metoju opolaczennia ukrajinciw. Można, pryjniawszy ci dani za w osnownomu prawdywi, zrobyty z nych takyj praktycznyj wysnowok, szczo, mowlaw, wirni u nas zamało nacionalno uswidomłeni, otże treba szcze micnisze dokrutyty w Cerkwi nacionał-patriotycznu szrubu, szczoby «reukrajinizuwaty» otych 25%. Ta można postupyty j u dusi własne cerkownomu, tobto poczaty w duszpastyrśkij dijalnosti ta prohramuwanni jiji cerkownoju władoju wrachowuwaty najawnist´ u Cerkwi wirnych inszych niż ukrajinśka nacionalnostej i mow. Zakłyky do czoho, zokrema u mownomu aspekti, znajdemo w neodnomu protokoli peredsobornych zboriw.

dyjakon Petro Sywyćkyj


piątek, 12 lipca 2013

Wyznania w Polsce wg. danych spisu powszechnego z 2011 r.

Tematyka statystyczno-wyznaniowa gościła już na moim blogu: zamieszczałem tu swego czasu tabelkę statystyczną opracowaną przez Nuncjaturę warszawską, opublikowaną w 1994 r. oraz mój artykuł o statystyce UKGK w Polsce 1988-2013, zamieszczony pierwotnie w Kalendarzu "Błahowista" za 2013 r.

W dniu wczorajszym w serwisie Ekumenizm.pl ukazał się mój artykuł "Wyznania w Polsce wg. spisu powszechnego z 2011 r.". Ponieważ publikacja ta pod względem technicznym daleka jest od doskonałości, postanowiłem zamieścić ów tekst także i tutaj:




Statystyka wyznaniowa w Polsce współczesnej w świetle Narodowego Spisu Powszechnego z 2011 r.

NSP 2011 był pierwszym od 80 lat polskim spisem powszechnym, w którym pojawiło się  pytanie o przynależność wyznaniową respondenta.  Było to pytanie fakultatywne. Można było:  1) odmówić udzielenia odpowiedzi lub 2)  podać wyznanie, do którego się należy lub też 3) zadeklarować bezwyznaniowość.

Podkreślić należy, iż NSP 2011 przewidywał zastosowanie 2 typów ankiet spisowych: „pełnej” i „reprezentacyjnej”. Pytanie o wyznanie zawarte było jedynie w wersji reprezentacyjnej badania spisowego. Wersja ta miała objąć zaledwie 20 % ludności. Stąd też wyniki uzyskane w spisie są swego rodzaju ekstrapolacją wyników owej cząstkowej ankiety na sumaryczny wynik badania. Nie podważając metodologii, zastosowanej przez GUS do wyliczeń, które będą zaprezentowane poniżej, wypadało jednak zasygnalizować, że dane wyznaniowe zebrane w ramach NSP 2011 miały charakter quasi-sondażowy i być może w tym fakcie dopatrywać się można źródła pewnych „niespodzianek” zawartych w opublikowanych przez GUS w opracowaniu Ludność. Stan i struktura demograficzno-społeczna. Dla uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji dane NSP 2011 dotyczące poszczególnych społeczności wyznaniowych skonfrontowane zostaną  poniżej z danymi pochodzącymi z GUS-owskiej publikacji Wyznania Religijne - Stowarzyszenia Narodowościowe i Etniczne w Polsce 2009-2011, w której zawarto autodeklaracje poszczególnych wspólnot wyznaniowych w przedmiocie liczby członków.

Ogółem spis objął 38 mln. 512 tys. osób, spośród których aż 2 mln. 734 tys. (7,1 %) odmówiło odpowiedzi na pytanie o przynależność wyznaniową. Dla całkiem sporej grupy, bo aż dla 627 tys. (1,63 %), nie udało się ustalić przynależności wyznaniowej. Jak wyjaśnia GUS, „są to przede wszystkim przypadki osób, które w trakcie badania spisowego przebywały za granicą, a także mieszkańcy obiektów zbiorowego zakwaterowania i bezdomni, którym nie zadawano większości pytań spisowych, w tym – pytania o wyznanie”.

Odpowiedzi na pytanie dotyczące wyznania udzieliło zatem 35 mln. 151 tys. osób, czyli 91,27 % ludności, z czego do bezwyznaniowców zalicza się 929 tys. osób, czyli  2,41 % ludności. Do poszczególnych wyznań należy więc według danych spisowych 34 mln. 222 tys. osób, tj. 88,86 % ludności Polski.

Statystyczną palmę pierwszeństwa dzierży – co do tego chyba nikt nie mógł mieć wątpliwości – Kościół rzymskokatolicki, inaczej „Kościół Katolicki – obrządek łaciński”. Obejmuje on 33 mln. 729 tys. wiernych, co stanowi 87,58 % ludności. Sam Kościół rzymskokatolicki zadeklarował GUS-owi w 2011 r., iż jego wierni stanowią 95,5 % ludności (nie podając liczby bezwzględnej). Jak widzimy, w świetle NSP 2011 procent ten jest niższy o ok. 8 pkt. Co ciekawe, Kościół rzymskokatolicki istotnie liczy sobie  95,95 % - ale nie ludności Polski, lecz osób, które odpowiedziały na pytanie o przynależność wyznaniową.

Pozycja nr 2 – tu również nie ma niespodzianki: „[Polski Autokefaliczny] Kościół Prawosławny”. Sporym jednakże zaskoczeniem dla osób znających statystykę PAKP jedynie z autodeklaracji tego Kościoła jest liczba wiernych wynikająca z danych spisowych: zaledwie 156 tys. (0,41 % ludności). Dla porównania: sam PAKP podał do GUS-u liczbę 504 tys. 150 wiernych, czyli ponad trzykrotnie większą. Do sprawy tej powrócę w zakończeniu.

Na trzecim miejscu uplasował się Związek Wyznania Świadków Jehowy ze 137 tys. wiernych (0, 36 % ludności). Sami jehowici podali 129 tys. 270 jako liczbę „głosicieli”, czyli pełnoprawnych, ochrzczonych członków Związku w 2011 r. Być może tutaj właśnie tkwi źródło lepszego wyniku w spisie – wynik NSP odzwierciedlać może tych adeptów ZWŚJ, którzy już utożsamiają się z doktryną jehowicką, biorą udział w życiu tej społeczności, ale jeszcze nie zostali pełnoprawnymi „głosicielami”. Oczywiście może to być też przeszacowanie wynikłe z winy GUS.

Podobnie rzecz się ma z czwartą grupą wyznaniową w kraju: Kościołem Ewangelicko-Augsburskim (luterańskim), liczącym sobie wg. spisu 71 tys. wiernych (0,18 % ludności), podczas gdy sam KE-A w 2011 r. deklarował 61 tys. 738 wiernych. Być może nastąpiło przeszacowanie z winy GUS, być może sam KE-A nieco zbyt rygorystycznie „urealnił” swą statystykę (dla porównania: w r. 2000 deklarował 87 tys. 300 wiernych, w 2005 – już 77 tys. 500 członków, zaś w roku 2009 liczba luteranów wynosić miała 75001). Możliwym wyjaśnieniem jest też fakt, iż parafie luterańskie nie są w Polsce rozsiane równomiernie (dotyczy to właściwie wszystkich większych grup wyznaniowych w RP, poza rzymskimi katolikami). Spore połacie kraju są ich pozbawione (przykład: całkiem spore województwo lubelskie liczy sobie 1 parafię – w stolicy województwa, z 1 filiałem – w małej wiosce przygranicznej). Spory „naddatek” luterańskich wiernych może być zatem pochodną ich diasporalnego statusu, który sprawia, że wielu ewangelików augsburskich po prostu „wypada” z ewidencji parafialnej, nie przestając jednak odczuwać związku z luteranizmem.

Piąte miejsce zajął Kościół greckokatolicki, inaczej „Kościół Katolicki – obrządek bizantyjsko-ukraiński”, czyli metropolia przemysko-warszawska Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego. Wg. spisu liczba grekokatolików w Polsce wynosi 33 tys. (0,09 %), przy czym dotyczy to wiernych UKGK, a nie innych katolików tradycji bizantyjskiej, w szczególności neounitów, ujętych w spisie jako osobna pozycja. GUS w publikacji Wyznania Religijne - Stowarzyszenia Narodowościowe i Etniczne w Polsce 2009-2011 podał liczbę wiernych zaczerpniętą z Annuario Pontificio 2012 – 55 tys. Dodać wszakże należy, iż moje własne – a zatem przez greckokatolickiego duchownego dokonane – szacunki, publikowane w oficjalnych wydawnictwach UKGK, opiewały na maksymalnie 31 tys. wiernych na początku XXI w., jeszcze przed akcesją RP do WE i falą masowych wyjazdów do pracy na Zachodzie. Do problemu powrócę w zakończeniu tego artykułu.

Miejsce szóste należy do Kościoła Zielonoświątkowego – 26 tys. wiernych (0,07 % ludności). Co ciekawe, także i tym przypadku dane spisowe są bardziej optymistyczne od autodeklaracji (22 tys. 429 wiernych w 2011 r.). Być może powodem takiego wyniku są deklaracje osób jeszcze nie ochrzczonych, a już utożsamiających się z KZ – podobnie jak to (hipotetycznie) było w przypadku Świadków Jehowy?

Na miejscu siódmym – ostatnim wśród imiennie wskazanych wspólnot wyznaniowych  –  GUS umieścił Starokatolicki Kościół Mariawitów z 10 tys. (na s. 101 opracowania dodano „niespełna”), co stanowi 0,03 % ludności. Sam SKM deklarował wobec GUS liczbę 23 tys. 436 wiernych, czyli ponad dwukrotnie więcej.  Co jest przyczyną tak dużej rozbieżności? Piszący te słowa nie czuje się kompetentnym, by odpowiedzieć na to pytanie.

Na mariawitach „płockich” kończy się GUS-owska lista największych grup wyznaniowych. Członkowie wszystkich pozostałych konfesji razem wzięci według danych spisowych liczą sobie jedynie 59 tys. (0,15 % ludności).

Jak widzimy, wstępne dane spisowe mają charakter fragmentaryczny. Być może już jesienią 2013 r. pojawi się pełniejsze opracowanie danych spisowych nt. wyznań. Dopóki go nie ma, bez odpowiedzi pozostają pytania np. o to, gdzie „podziały się” wspólnoty takie, jak Kościół Polskokatolicki (deklarujący 20 tys. 402 wiernych w 2011 r.) czy Kościół Adwentystów Dnia Siódmego (odpowiednio 9 tys. 654 wiernych)? Czy dane uzyskane w ramach NSP 2011 w przypadku tych dwóch wyznań były na tyle niższe od 10  tys. wiernych, że spowodowały nieuwzględnienie tych wspólnot wśród największych wyznań w Polsce? A może lista siedmiu wspólnot, od rzymskich katolików po mariawitów „płockich”, niekoniecznie odzwierciedla rzeczywistą strukturę liczebności poszczególnych grup wyznaniowych? Jeśli sięgniemy do wersji demo formularza spisowego  (ma być dostępna w internecie do 25 lipca 2013 r.), to łatwo możemy stwierdzić, że gdy na s. 10 formularza osobowego pojawia się „wyznaniowe” pytanie nr 4, to po wybraniu wariantu „należę do:” pojawia się do wyboru lista…tychże samych siedmiu wyznań, niemal w tej samej kolejności (jedyna różnica: zielonoświątkowcy na ostatnim miejscu). Ósmym punktem do wyboru jest „inne” – ale tu już trzeba wybrać z listy (ew. wpisać własną opcję). Być może zatem to, co prezentuje GUS, niekoniecznie jest rzeczywistym wykazem wyznań liczących od („niespełna”) 10 tys. wiernych w górę, ile zestawieniem statystyki tych wspólnot, które z góry uznano za „wiodące”? Może w bardziej szczegółowych opracowaniach, które mają się niezadługo ukazać, liczba polskokatolików czy adwentystów „głównego nurtu” okaże się również bliska 10 tys. (a może, zwłaszcza w przypadku pierwszej grupy, nawet i wyższa)? Skądinąd nie można wykluczyć, że takie właśnie sformułowanie ankiety mogło wpływać sugerująco na rachmistrzów czy osoby dokonujące samospisu – powodując albo deklarowanie przynależności do któregoś z wyznań „głównej listy”, albo też np. odmowę udzielenia odpowiedzi? Przypominam, że odpowiedzi odmówiły 2 mln. 734 tys. osób, zaś liczba członków wszystkich grup wyznaniowych poza Kościołem rzymskokatolickim ma wg. spisu wynosić ledwie 493 tys., czyli ponad 5 razy mniej.

Osobnym, złożonym problemem jest statystyka prawosławnych i grekokatolików. Na jej temat opublikowałem był w nr 21 tygodnika ukraińskiego „Nasze Słowo” z 26 maja 2013 r. artykuł Kościoły w spisie ludności 2011 r. Z uwagi na to, że dostępny jest on jedynie w języku ukraińskim, w Polsce mało znanym, postaram się jego zasadnicze tezy przedstawić w osobnym tekście polskojęzycznym.