piątek, 1 maja 2020

Mołebeń Paschalny

CHRYSTOS WOSKRESE!


Właśnie rozpoczął się nowy, wiosenny miesiąc maj. Jednocześnie w kalendarzu liturgicznym trwa okres wielkanocny - 1 maja to jednocześnie piątek drugiego tygodnia tego okresu, którego finał (tzw. oddanie święta Paschy) przypada w 2020 r. na dzień 27 maja. Zatem niemal cały tegoroczny maj (maj "gregoriański" oczywiście - w istocie innego nie znamy czy raczej nie przyjmujemy do wiadomości) upłynie w ramach okresu paschalnego. Co w Kościele stosującym (post)juliański kalendarz liturgiczny nie jest niczym niezwykłym - wszak nieraz i sama Wielkanoc przypada u nas w maju (np. 1986 - 4 maja, 1994 - 1 maja, 2002 - 5 maja, 2005 - 1 maja, 2013 - 5 maja, 2016 - 1 maja, 2021 - 2 maja, 2024 - 5 maja, 2027 - 2 maja). 

Wpływy łacińskie - w tym wypadku bodajże płynące z reformy dobromilskiej Zakonu Bazyliańskiego, przeprowadzonej przez jezuitów pod koniec XIX w., z wieloma pozytywnymi skutkami skądinąd - spowodowały pojawienie się w Kościele greckokatolickim metropolii halickiej zwyczaju celebrowania skróconej wersji Mołebnia do Matki Bożej, na wzór rzymskokatolickich nabożeństw majowych. Sama idea "maja jako miesiąca szczególnej czci Bogurodzicy" nie jest zła, tym niemniej kolizja z okresem paschalnym jest niewątpliwa, a w związku z tym - istnieje niebezpieczeństwo przyćmienia okresu świętowania Zmartwychwstania Pańskiego przez paraliturgiczny kult maryjny. Skądinąd bardziej naturalnym "miesiącem maryjnym" dla naszej tradycji jest sierpień - gdy przypada święto Zaśnięcia NMP 15/28 sierpnia - lub szerzej, okres późnego lata i wczesnej jesieni, gdy mamy świąt maryjnych aż trzy (Zaśnięcia, Narodzenia 8/21 września oraz Opieki 1/14 października).

O sprawie tej pisało wielu, m.in. Ks. Bogdan Pańczak w tekstach z 2003 i 2018 r. Problem ów został też dostrzeżony przez nasze ustawodawstwo partykularne. W Zasadach życia liturgicznego, opracowanych jako pokłosie wspólnego Zgromadzenia obu eparchij UKGK w Polsce (2002) i promulgowanych w 2005 r., , czytamy m.in.:

  
48. Заохочується відправляти Акафісти і Молебні, які мають церковне затвердження й відповідають духові візантійської традиції. Ці відправи не повинні однак затемнювати характер даного періоду літургічного року; це з особливою силою стосується місяця травня, який завжди збігається з пасхальним періодом. 

49. Наполегливо рекомендується відновити звичай правити Параклис в часі Успенського посту. [czyli od 1/14 do 14/27 sierpnia; przez Parakłys - zwany w Polsce Paraklezą - rozumie się tu Mołebeń do Matki Bożej w dawniejszej, dłuższej postaci]

W nowej (2017) redakcji Zasad... oba te postanowienia zachowały się w stanie niezmienionym, zmianie uległa tylko numeracja (77-78 zamiast 48-49).


W związku z powyższym proponuję zapoznanie się z tekstem Mołebnia na święto Paschy, przytoczonego za chrześcijańskim portalem KYRIOS.

Jest to wersja przeznaczona do celebrowania w Tygodniu Wielkanocnym - na końcu znajduje się rubryka objaśniająca, jakie zmiany należy wprowadzić przy odprawianiu Mołebnia w późniejszych dniach okresu paschalnego. 

Диякон: Благослови, владико.
Священик: Благословен Бог наш завжди, нині і повсякчас, і на віки віків.
Хор: Амінь.

Священнослужителі співають тропар, глас 5:
Христос воскрес із мертвих, смертю смерть подолав, і тим, що в гробах, життя дарував.
Хор повторює цей самий тропар.
Священнослужителі: Христос воскрес із мертвих, смертю смерть подолав.
Хор: І тим, що в гробах, життя дарував.
 Священик виголошує стихи, а хор за кожним разом повторює тропар.
Стих: Нехай воскресне Бог і розбіжаться вороги Його, і нехай тікають від лиця Його ті, що ненавидять Його.
Стих: Як щезає дим, нехай щезнуть, як тане віск від лиця вогню.
Стих: Так нехай погибнуть грішники від лиця Божого, а праведники нехай возвеселяться.
Стих: Це день, що його створив Господь, возрадуємося і возвеселімся в нім.
Слава Отцю, і Сину, і Святому Духові, і нині, і повсякчас, і на віки віків. Амінь.

Священнослужителі: Христос воскрес із мертвих, смертю смерть подолав.
Хор: І тим, що в гробах, життя дарував.

Слава, і нині: іпакої, глас 4:
Перед світанком, знайшовши камінь, відвалений від гробу,* ті, що були з Марією, від ангела почули:* Чому шукаєте серед мертвих, як людину, Того,* хто в світлі вічному перебуває?* Погляньте на похоронні полотна,* поспішіте і світові звістіть,* що воскрес Господь, умертвивши смерть,* Він бо – Син Бога, що спасає рід людський.

Канон Пасхи, глас 1
Творіння Йоана Дамаскина

Пісня 1
Ірмос: Воскресіння день,* просвітімся, люди!* Пасха Господня, Пасха – від смерті бо до життя* і від землі до небес Христос Бог нас перевів;* перемоги пісню співаємо.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
Очистьмо почування, і побачимо Христа,* осяяного неприступним світлом воскресіння,* щоб ясно почути, як Він мовить:* Радійте всі, що пісню перемоги співаєте.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
Небеса достойно нехай веселяться,* земля ж нехай радіє,* нехай святкує увесь видимий світ і невидимий,* Христос бо воскрес — радість вічна.
Катавасія: Воскресіння день,* просвітімся, люди!* Пасха Господня, Пасха – від смерті бо до життя* і від землі до небес Христос Бог нас перевів;* перемоги пісню співаємо.
Пісня 3
Ірмос: Прийдіте, пиймо нове пиття,* що не з каменя неплідного чудесно випливає,* але з нетління джерела, яке виточив із гробу Христос;* в Ньому ми утверджуємось.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
Сьогодні все наповнилося світлом:* небо, земля і глибини підземні;* нехай же празнує вся вселенна Христове воскресіння,* в якому ми утверджуємось.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
Вчора нас поховано з Тобою, Христе* – встаємо сьогодні з Тобою воскреслим,* бо вчора нас з Тобою розп'ято.* Тож і нас прослав, Спасе, у царстві Твоїм.
Катавасія: Прийдіте, пиймо нове пиття,* що не з каменя неплідного чудесно випливає,* але з нетління джерела, яке виточив із гробу Христос;* в Ньому ми утверджуємось.

Також:
Визволи від бід рабів Твоїх, Многомилостивий,* бо всі ми усердно до Тебе прибігаємо,* як до милостивого Ізбавителя, всіх Владики, Господа Ісуса.

Сугуба єктенія
Диякон: Помилуй нас, Боже, по великій милості Твоїй, молимось Тобі, вислухай і помилуй.
Люди (на кожне прошення): Господи, помилуй (3).
Ще молимось за святішого Вселенського Архиєрея (ім’я), Папу Римського, і за блаженнішого Патріарха нашого (ім’я), і за боголюбивого Єпископа нашого Кир (ім’я), за тих, що служать і послужили у святому храмі цім, і за отців наших духовних, і всю у Христі братію нашу.
Ще молимось за Богом бережений народ наш, за правління і за все військо.
Ще молимось за милість, життя, мир, здоров’я, спасіння, Боже завітання, прощення і добру поміч для рабів Божих (імена), і за відпущення гріхів їх.
Ще молимось за тут присутніх людей, що очікують від Тебе великої і багатої милості, за тих, що творять нам милостиню, і за всіх православних християн.
Священик: Бо Ти милостивий і чоловіколюбець Бог єси, і Тобі славу возсилаємо, Отцю, і Сину, і Святому Духові, нині і повсякчас, і на віки вічні.
Люди: Амінь.

Пісня 4
Ірмос: На божественній сторожі* богонатхнений Аввакум хай стане з нами* і покаже світлоносця-ангела,* що ясно звіщає:* Нині спасіння світові,* бо воскрес Христос,* як всемогутній.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
З дівственного лона з’явився первенець – Христос,* якого, як людину, Агнцем названо,* і непорочним, бо не зазнав гріховної скверни.* Він – наша Пасха і, як Бог істинний, досконалим зветься.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
Як однорічний агнець,* благословенний нам вінець — Христос,* добровільно за всіх заколений був — Пасха очищення;* і знову із гробу нам засяяв — чудове Сонце правди.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
Богоотець Давид перед отіненим ковчегом граючи веселився,* ми ж, народ Божий святий, прообразів здійснення бачивши,* веселімось у Бозі,* бо воскрес Христос, як всемогутній.
Катавасія: На божественній сторожі* богонатхнений Аввакум хай стане з нами* і покаже світлоносця-ангела,* що ясно звіщає:* Нині спасіння світові,* бо воскрес Христос,* як всемогутній.

Пісня 5
Ірмос: Від раннього ранку чуваймо* і, замість мира, пісню принесім Владиці,* і Христа побачимо — правди Сонце,* що всім життя освітлює.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
Ті, що були в оковах адових,* побачивши безмірне Твоє милосердя,* до світла радісно поспішали,* Пасху хвалячи вічную.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
Приступім зі свічками до Христа, що виходить із гробу,* немов ідучи назустріч женихові,* і радісно з усіма прославляймо* Пасху Божу спасительну.
Катавасія: Від раннього ранку чуваймо* і, замість мира, пісню принесім Владиці,* і Христа побачимо — правди Сонце,* що всім життя освітлює.

Пісня 6
Ірмос: Зійшов Ти, Христе, в глибини підземні,* і розбив кайдани вічні,* що держали ув'язнених,* і на третій день,* як із кита Йона, воскрес Ти із гробу.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
Зберігши цілими печаті,* воскрес Ти із гробу, Христе,* що ключів Діви не порушив у різдві Твоїм,* і відчинив нам райські двері.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
Спасе мій, жива і незаколена жертво!* Як Бог, Ти Сам Себе приніс добровільно Отцеві,* а з Собою воскресив Ти праотця всіх Адама,* воскреснувши із гробу.
Катавасія: Зійшов Ти, Христе, в глибини підземні,* і розбив кайдани вічні,* що держали ув'язнених,* і на третій день,* як із кита Йона, воскрес Ти із гробу.

Також:
Визволи від бід рабів Твоїх, Многомилостивий,* бо всі ми усердно до Тебе прибігаємо,* як до милостивого Ізбавителя, всіх Владики, Господа Ісуса.

Мала єктенія
Диякон: Ще і ще в мирі Господеві помолімся.
Люди: Господи, помилуй.
Заступи, спаси, помилуй і охорони нас, Боже, Твоєю благодаттю.
Люди: Господи, помилуй.
Пресвяту, пречисту, преблагословенну, славну Владичицю нашу Богородицю і приснодіву Марію, з усіма святими пом’янувши, самі себе, і один одного, і все життя наше Христу Богові віддаймо.
Люди: Тобі, Господи.
Священик: Бо Ти єси Цар миру і Спас душ наших, і Тобі славу возсилаємо, Отцю, і Сину, і Святому Духові, нині і повсякчас, і на віки вічні.
Люди: Амінь.

Кондак, глас 8
Хоч і у гріб зійшов Ти, Безсмертний,* та адову зруйнував Ти силу,* і воскрес єси як переможець, Христе Боже,* жінкам мироносицям звістивши: Радуйтеся,* і Твоїм апостолам* мир даруєш,* падшим подаєш воскресіння.

Ікос
Тебе, Сонце, що поперед сонця зайшло колись у гріб, рано-вранці, як дня, шукали жінки-мироносиці, і одна до одної кликали: О, другині, прийдіте, пахощами намастимо тіло живоносне і поховане, що лежить у гробі, тіло Того, що воскресив упалого Адама. Ідім, поспішімся, як мудреці, і принесім миро в дарі обвитому не пеленами, а плащаницею, і заплачмо та закличмо:* О, Владико, устань,* падшим подаєш воскресіння.

Прокімен
Диякон: Будьмо уважні.
Священик: Мир всім.
Диякон: Премудрість, будьмо уважні.

Хор: прокімен, глас 8:
Це день, що його створив Господь, возрадуємося і возвеселімся в нім.
Стих: Сповідуйтеся Господеві, бо Він благий, бо навіки милість Його.

Диякон: Господеві помолімся.

Хор: Господи, помилуй.

Священик: Бо Ти святий єси, Боже наш, і в святих спочиваєш, і Тобі славу возсилаємо, Отцю, і Сину, і Святому Духові, нині і повсякчас, і на віки віків.

Хор: Амінь.

«Всяке дихання», глас 8
Всяке дихання нехай хвалить Господа.

Стих: Хваліте Бога у святинях Його.

Стих: Хваліте Його у тверді сили Його.

Євангеліє
Диякон: І щоб сподобилися ми слухання святого Євангелія, Господа Бога молім.
Люди: Господи, помилуй (3).
Диякон: Премудрість, прості, вислухаймо святого Євангелія.
Священик: Мир всім.
Люди: І духові твоєму.
Священик: Від Луки святого Євангелія читання.
Люди: Слава Тобі, Господи, слава Тобі.
Диякон: Будьмо уважні.
Священик читає Євангеліє від Луки, зачало 114 (Лк. 24, 36-53)
В той час, коли Ісус воскрес із мертвих, став посеред Своїх учнів і до них каже: Мир вам! Вони ж, налякані та повні страху, думали, що духа бачать. Та Він сказав їм: Чого стривожились? Чого ті сумніви постають у серцях ваших? Гляньте на Мої руки та на Мої ноги: це ж Я сам. Доторкніться до Мене та збагніть, що дух тіла й костей не має, як бачите, що Я їх маю. Сказавши це, Він показав їм руки й ноги. А як вони з радощів не йняли Йому ще віри й чудувались, Він сказав: Чи маєте ви тут що їсти? Вони подали Йому кусень печеної риби. Він узяв його й спожив перед ними. Потім Ісус до них промовив: Це власне ті слова, що Я, бувши ще з вами, сказав вам: Треба, щоб сповнилось усе написане про Мене в законі Мойсея, в пророків та у псалмах. Тоді відкрив їм розум, щоб вони розуміли Писання, і до них мовив: Так написано, що треба було, щоб Христос страждав і третього дня воскрес із мертвих, і щоб у Його ім'я проповідувалось покаяння на відпущення гріхів усім народам, почавши від Єрусалиму. Ви – свідки того. Я вам пошлю те, що Мій Отець обіцяв був. Сидіть у місті, аж поки не одягнетеся силою з висоти. І Він вивів їх аж до Витанії і, знявши руки Свої, благословив їх. А як Він благословляв їх, віддалився від них і почав возноситись на небо. Вони ж, поклонившись Йому, повернулися з радістю великою в Єрусалим, і перебували ввесь час у храмі, славлячи та хвалячи Бога.
Люди: Слава Тобі, Господи, слава Тобі.

Пісня 7
Ірмос: Той, хто юнаків із печі визволив,* ставши людиною, терпить, як смертний,* і стражданням зодягає смертне красою нетління,* єдиний благословенний отців Бог і препрославлений.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
Богомудрі жінки з миром слідом за Тобою поспішали* і Тебе, як померлого, зі сльозами шукали;* поклонились же, радіючи, живому Богові* і Пасху таємну Твоїм учням, Христе, благовістили.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
Святкуємо перемогу над смертю, знищення аду,* іншого життя вічного початок* і, радіючи, оспівуємо Того, що це вчинив,* — єдиного благословенного отців Бога і препрославленого.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
Направду священна і всесвяткова* оця спасительна і світлопромінна ніч,* що стає провісницею світлого дня воскресіння,* бо в ній предвічне Світло тілесно із гробу всім засіяло.
Катавасія: Той, хто юнаків із печі визволив,* ставши людиною, терпить, як смертний,* і стражданням зодягає смертне красою нетління,* єдиний благословенний отців Бог і препрославлений.

Пісня 8
Ірмос: Цей провіщений і святий день,* перший по суботі,* царський і Господній,* свято над святами і торжество всіх торжеств;* в цей день прославляймо Христа навіки.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
Прийдіте, в цей урочистий день воскресіння* станьмо учасниками нового виноградного плоду,* Божественної радості і царства Христового,* оспівуючи Його, як Бога, навіки.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
Поведи навколо очима твоїми, Сіоне, і глянь:* ось бо прийшли до тебе від заходу, і півночі, і моря, і сходу,* як богосяйні світила, діти твої,* благословляючи в тобі Христа навіки.
Приспів: Благословім Отця, і Сина, і Святого Духа — Господа,* нині і повсякчас, і на віки віків. Амінь.
Троїчний: Отче Вседержителю, і Слове, і Душе,* в трьох особах одне надприродне і пребожественне Єство,* у Тебе ми охрестились* і Тебе благословляємо навіки.
Приспів: Хвалимо, прославляємо, поклоняємось Господеві,* оспівуючи і вихваляючи Його по всі віки.
Катавасія: Цей провіщений і святий день,* перший по суботі,* царський і Господній,* свято над святами і торжество всіх торжеств;* в цей день прославляймо Христа навіки.

Пісня 9
Приспів: Ангел звістив Благодатній:* Чистая Діво, радуйся!* І знову кажу: Радуйся!* Твій Син воскрес на третій день із гробу* і мертвих воскресив;* люди, веселіться!
Ірмос: Світися, світися, новий Єрусалиме,* слава бо Господня на Тобі засяяла.* Радій нині і веселися, Сіоне,* а Ти, чиста Богородице, втішайся* воскресінням Сина Твого.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
О, божественне і любе,* і пресолодке Твоє слово!* З нами бо справді Ти обіцяв бути до кінця віку, Христе;* маючи його основою надії, ми, вірні, радіємо.
Приспів: Христос воскрес із мертвих.
О, Пасхо велика і найсвятіша, Христе!* О, Мудросте, і Слово Боже, і Сило!* Подай нам з Тобою справді участь брати* в невечірнім дні царства Твого.
Катавасія: Світися, світися, новий Єрусалиме,* слава бо Господня на Тобі засяяла.* Радій нині і веселися, Сіоне,* а Ти, чиста Богородице, втішайся* воскресінням Сина Твого.

Христос воскрес із мертвих, смертю смерть подолав, і тим, що в гробах, життя дарував (3).

Іпакої, глас 4:
Перед світанком, знайшовши камінь, відвалений від гробу,* ті, що були з Марією, від ангела почули:* Чому шукаєте серед мертвих, як людину, Того,* хто в світлі вічному перебуває?* Погляньте на похоронні полотна,* поспішіте і світові звістіть,* що воскрес Господь, умертвивши смерть,* Він бо – Син Бога, що спасає рід людський.

Слава, і нині: кондак, глас 8
Хоч і у гріб зійшов Ти, Безсмертний,* та адову зруйнував Ти силу,* і воскрес єси як переможець, Христе Боже,* жінкам мироносицям звістивши: Радуйтеся,* і Твоїм апостолам* мир даруєш,* падшим подаєш воскресіння.

Єктенія
Диякон: Помилуй нас, Боже, по великій милості Твоїй, молимось Тобі, вислухай і помилуй.
Люди: Господи, помилуй (3).
Ще молимось Господеві Богу нашому, щоб вислухав голос моління нас, грішних, і помилував рабів Своїх (імена), і охоронив нас від усякої скорби, біди, гніву і нужди, і всякої болізні душевної і тілесної, і дарував нам здоров’я з довголіттям, промовмо всі: скоро вислухай і милостиво помилуй.
Люди: Господи, помилуй (3).
Ще молимось, щоб зберегтися місту (селу) цьому і святому храму цьому (святій обителі цій), і всякому місту, селу і країні, від голоду, загибелі, землетрусу, потопу, граду, вогню, меча, нападу чужинців і міжусобної брані, і щоб Він був милостивий, добропривітний і добропомічний, благий і чоловіколюбний Бог наш, і відвернув увесь гнів Свій, що наступає на нас, і ізбавив нас від належної праведної Своєї погрози, і помилував нас.
Люди: Господи, помилуй (12).
Ще молимось, щоб Господь Бог вислухав голос моління нас, грішних, і помилував нас.
Люди: Господи, помилуй (3).
Священик: Вислухай нас, Боже, Спасителю наш, уповання всіх кінців землі і тих, що на морі далеко, і, Милостивий, будь милостивим, Владико, до гріхів наших і помилуй нас. Бо милостивий і чоловіколюбець Бог єси, і Тобі славу возсилаємо, Отцю, і Сину, і Святому Духові, нині, і повсякчас, і на віки вічні.
Люди: Амінь.

Відпуст
Диякон: Премудрість.
Хор: Світися, світися, новий Єрусалиме, слава бо Господня на Тобі засяяла. Радій нині і веселися, Сіоне, а Ти, чиста Богородице, втішайся воскресінням Сина Твого.
Священик: Слава Тобі, Христе Боже, уповання наше, слава Тобі.
Хор: Христос воскрес із мертвих, смертю смерть подолав, і тим, що в гробах, життя дарував. Господи, помилуй (3). Благослови.
Священик: Христос, що воскрес із мертвих, смертю смерть подолав, і тим, що в гробах, життя дарував, істинний Бог наш, молитвами пречистої Своєї Матері, святих славних і всехвальних апостолів, преподобних і богоносних отців наших, і всіх святих, помилує і спасе нас, як благий і чоловіколюбець.
Хор: Амінь.

По відпусті священик тричі підносить хрест і виголошує: Христос воскрес! А люди за кожним разом відповідають: Воістину воскрес!

Після цього священнослужителі співають:
Христос воскрес із мертвих, смертю смерть подолав, і тим, що в гробах, життя дарував.
Хор повторює цей самий тропар.
Священнослужителі: Христос воскрес із мертвих, смертю смерть подолав.
Хор: І тим, що в гробах, життя дарував.

Священнослужителі: І нам дарував життя вічне.
Хор: Поклоняємось Його тридневному воскресінню.

Такий молебень служиться у Святий Великодній тиждень. Якщо ж волієш служити його в інші дні аж до віддання Святої Пасхи, то по "Благословен Бог наш..." співай "Христос воскрес..." тричі, опісля Трисвяте по Отче наш і далі іпакої "Попередивши ранок..." та все, як вказано. Відпуст буває не як у Світлий тиждень, але тільки "Христос, що воскрес із мертвих, істинний Бог наш...", а по цьому одразу: "Христос воскрес..." тричі та "І нам дарував...". Піднесення ж хреста на три сторони з привітом "Христос воскрес!" буває лише у неділі, свята і на віддання Воскресіння Господнього, а також тоді, коли буває багато народу на молебні.

poniedziałek, 6 kwietnia 2020

Prawosławny święty Nikodem Hagioryta (1749-1809): czy przyjmując Komunię można się zarazić?

Sława Isusu Chrystu!


Pandemia koronawirusa SARS-CoV-2 przewróciła do góry nogami życie większości ludzi (przynajmniej w Europie), odbiła się też na religijnym aspekcie ludzkiej egzystencji, silnie redukując wspólnotowy wymiar przeżywania wiary (czy ściślej: przenosząc w przeważającej mierze ów wymiar z "realu" do internetu i innych mediów).

Jedną z częściej poruszanych w środowiskach chrześcijańskich kwestii praktycznych stał się problem udzielania Komunii św.  Zarysowały się różne stanowiska: od hiper-ostrożnego, z zakazami publicznych celebracji czy udzielania Komunii świeckim, przez ostrożne (różne modyfikacje "procedur komunijnych" zmierzające do tego, by z jednej strony nie pozbawiać ludzi dostępu do Chleba Życia, z drugiej zaś - nie narażać bliźnich na infekcję i potencjalnie śmiercionośną chorobę), aż po otwarcie lekceważące problem, wspierane niekiedy uzasadnieniami (pseudo)teologicznymi, negującymi fundamentalnie samą możliwość infekcji "okołokomunijnej". 

Kontrowersje te nie omijają rzecz jasna chrześcijan wschodnich. Być może znajdę czas na szersze zarysowanie tego tematu i zajęcie własnego stanowiska, teraz jednak chciałbym przedstawić interesujący materiał źródłowy, który dowodzi, że już w czasach, gdy jeszcze nie funkcjonowało pojęcie "bakteria" (o "wirusie" nie wspominając) - w Kościele wschodnim, a konkretnie w greckim prawosławiu, dostrzegano problem potencjalnego zagrożenia infekcją przy okazji udzielania Komunii. 

Zarówno sam cytat źródłowy, jak też i figurujący pod nim komentarz zaczerpnąłem z bloga ks. protodiakona A. Kurajewa, duchownego Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego (i patriarchalnej diecezji moskiewskiej), emerytowanego profesora Moskiewskiego Uniwersytetu Państwowego im. Łomonosowa oraz Moskiewskiej Akademii Duchownej (swego czasu usuniętego za krytykę posunięć patriarchy Cyryla).  Moja rola ograniczyła się do przekładu z rosyjskiego oraz dodania w kilku miejscach objaśnień czy uzupełnień w nawiasach kwadratowych.

Jeśliby zaś ktoś nie wiedział, kim jest cytowany poniżej św. Nikodem Hagioryta - może zapoznać się z krótkim rysem biograficznym na stronie deon.pl , czy hasłami z Wikipedii angielskiej, rosyjskiej, a choćby i nowogreckiej. W kontekście tej notki jest on ważny jako autor Pedalionu - dzieła z zakresu prawosławnego prawa kanonicznego, należącego do klasycznych dzieł kanonistyki prawosławnej. 

Zapraszam do lektury!

-------------------------------------------------------------------------------


Objaśnienie kan. 28 VI Soboru Powszechnego [inaczej: Piąto-Szóstego, lub in Trullo, przez łacinników zwanego synodem]

"Zarówno kapłani jak i biskupi w czasie dżumy winni komunikować chorych w taki sposób, który nie sprzeciwia się temu kanonowi. Powinni wkładać Chleb Święty nie w grona winne, lecz do jakiegokolwiek poświęconego naczynia, z którego grabarze i chorzy mogą Go brać za pomocą łyżeczki. Naczynie i łyżeczkę należy potem zanurzyć w occie, a ocet ów wylać do studzienki ołtarzowej [gr. thalassidion, łac. sacrarium, rodzaj "świętego zlewu", rury z odpływem do ziemi, gdzie wrzuca się czy wylewa np. popiół po rzeczach spalonych, a mających wcześniej kontakt z Postaciami Eucharystycznymi czy św. Mironem - krzyżmem]. Mogą też komunikować w jakikolwiek inny, bardziej pewny sposób, nie naruszający ww. kanonu."


[źródło cytatu:]
Пидалион. Правила Православной Церкви с толкованиями. т. 2. Екатеринбург, 2019, с 240.


Oryginał grecki:



Przekład angielski:

“Hence both priests and hierarchs must employ some shift in time of a plague to enable them to administer communion to the sick without violating this canon, not, however, by placing the Holy Bread in grappes, but in some sacred vessel, so that the dying and the sick may take it thence with a spoon. The vessel and the spoon are to be placed in vinegar, and the vinegar is to be poured into a funnel, or in any other manner that they can do that safer and canonical.” 


Sam w sobie kanon 28 VI Soboru Powszechnego zakazuje łączyć rozdawanie poświęconych winogron z Komunią.


Nikodem korzysta z tego kanonu po to, by udzielić rady, jak się zachować w czasie epidemii. 

Sądząc z jego komentarza, kapłani niekiedy używali dużych winogron jako [swego rodzaju] jednorazowych naczyń przy Komunii zakaźnie chorych: rozcinali winne grono i wkładali w nie cząstkę Komunii, by spożyte zostało wszystko razem. 

Nikodem widzi w tym sprzeczność z ww. kanonem VI Soboru (nie wolno spożywać razem konsekrowanego i niekonsekrowanego). Proponuje zachować zwykłą procedurę komunijną, jednakże (co ważne dla naszego zagadnienia) - z obowiązkową sterylizacją. Znaczy to, że dostrzega on niebezpieczeństwo infekcji. 

Jego rady są następujące: 

1. Kapłan nie styka się ze źródłem zagrożenia (chorym lub grabarzem), lecz zostawia mu Kielich, by ów [chory/grabarz] przyjął Komunię samodzielnie ("chorzy mogą Go brać za pomocą łyżeczki"). Podobnie teraz w regionach objętych kwarantanną odbywa się dostawa pożywienia zamówionego przez internet: dostawca zostawia pakunek u drzwi i odchodzi, nie kontaktując się z zamawiającym. 

2. Nie jest powiedziane, kto właściwie miałby dezynfekować łyżeczkę i Kielich. Możliwe, że sam chory, który przyjął Komunię - tak, by kapłan zabrał z powrotem już czysty Kielich i łyżeczkę. 

3. Zniesiony jest wymóg spożycia przez diakona (lub kapłana) tej gorącej wody, która była użyta do mycia kielicha po Komunii. Użyty do mycia ocet można od razu wylać do thalassidionu.

Św. Nikodem to duchowo-doktrynalna wielkość sama w sobie. Żaden tam "liberał". Jak można mniemać, opisuje on znaną sobie praktykę. Faktem z historii kościelnej jest zatem, że był taki święty, który uznawał możliwość infekcji przy okazji przyjmowania Komunii. Oraz że ta jego opinia została przyjęta przez Kościół grecki. (...) 

wtorek, 16 lipca 2019

O. Prof. Jacek Salij OP - kazanie w 76. rocznicę "Krwawej Niedzieli" na Wołyniu

Jeden z najbardziej znanych polskich teologów, kaznodziejów i popularyzatorów zagadnień religijnych, Ojciec Profesor Jacek Salij Ordinis Praedicatorum , wygłosił w niedzielę 14 bm. kazanie na Mszy św. w rzymskokatolickiej katedrze w stolicy Wołynia - Łucku. Kazanie to poświęcone było problematyce pojednania polsko-ukraińskiego w kontekście kolejnej, 76. już rocznicy "Krwawej Niedzieli" (11.VII.1943) na Wołyniu.

Pełny tekst kazania publikuje KAI - gorąco zachęcam do uważnej lektury, "przeżucia" tego tekstu 
i zastosowania się do rekomendacyj Dostojnego Autora, zawartych w trzech punktach na samym końcu.

Mam nadzieję, że kazanie to zostanie szybko przetłumaczone na ukraiński i rozpropagowane w ukraińskim społeczeństwie.

Wypadałoby sobie życzyć, aby reakcja społeczeństwa ukraińskiego nie ograniczyła się do radości z faktu, że Kaznodzieja, sam będąc ocalałym z Rzezi Wołyńskiej (w której okrutnie zamordowano szereg członków jego bliższej i dalszej rodziny), kładzie nacisk na to, by także Polacy uznali, że ich rodacy również dopuszczali się zbrodni na Ukraińcach, i by modlili się za dusze Ukraińców zamordowanych przez Polaków. Bo jeśli na konstatacji typu "nareszcie się przyznali, że oni też" się skończy, to... szkoda gadać.

W szczególności oczekiwałbym, że podobne kazanie przy analogicznej okazji usłyszymy z ust duchownego UKGK. A jeszcze lepiej, żeby nie jeden raz, nie z ust jednego kaznodziei, i może nie tylko z UKGK, ale i z PKU na przykład.

Kazanie Ojca Jacka jest cennym ziarnem rzuconym w bardzo ostatnio wyschłą glebę stosunków polsko-ukraińskich. Czy Ukraińcy i Polacy postarają się, by to ziarno podlewać i chronić, by wyrósł zeń obfity plon rzeczywistego, a nie rytualno-dyplomatyczno-oficjalnego pojednania? OBY! Panie, wysłuchaj i zmiłuj się!

sobota, 13 lipca 2019

Ewangelia wg. św. Jana w przekładzie ks. Marcjana Szaszkiewicza (1811-1843)

Zasłużony w publikowaniu wielu cennych źródeł historycznych (a i wartościowych tekstów współczesnych - publicystycznych, literackich itd.) portal Zbruc.eu zamieścił również przekład Ewangelii wg. św. Jana pióra ks. Marcjana Szaszkiewicza (1811-1843), słynnego budziciela narodowego Rusinów-Ukraińców galicyjskich, jednego z tzw. "Ruskiej Trójcy".


Sądzę, że warto zapoznać się z tym tłumaczeniem, nie tylko z uwagi na osobę Tłumacza, ale i dla poznania piękna żywego języka ukraińskiego Rusi Halickiej z I połowy XIX w.


Zbruc.eu publikuje zarówno oryginalną wersję tego przekładu (tzn. zapisaną z użyciem stosowanej przez Szaszkiewicza ortografii i alfabetu), jak też i wersję uwspółcześnioną, zapisaną według dzisiejszych standardów językowych. 

Na zachętę pozwolę sobie wkleić Prolog (J 1, 1-18) w wersji uwspółcześnionej (niestety, tylko literami ukraińskimi, ponieważ straciłem już dostęp do programu umożliwiającego automatyczną transkrypcję - gdyby nie to, opublikowałbym całą Ewangelię Janową w polskiej transkrypcji):


З начатку було Слово і слово було у Бога і Бог був слово; се було з начатку у Бога; всьо через него вчинилось, а без него ніщо не вчинилось, що ся вчинило; в ним був живот і живот був світло людей; і світло світить в темноті, а пітьма єго не огорнула. Був чоловік посланий од Бога, на ім'я єму Іоан; той прийшов на свідоцтво, щоб свідчив о світлі, щоби всі віру імили єму; не був сам світлость, но прийшов, щоб свідчив о світлости. Була істинна світлость, що просвіщає веського чоловіка, приходящого на світ. Був на світі, а світ од него вчинений, а світ єго не спознав; прийшов до своїх, а свої єго не прияли; а хто го приняв, тим дав бути дітьми божими тим, що вірують в ім'я єго, що не з крови, ані з охоти тіла, ані з охоти мужá, ано з Бога народилися. І слово вчинилось тілом і поселилося у нас; і виділи-сьмо славу єго, славу яко єдинородного од отця, повного ласки і істини. Іоан свідчить за ним і кличе словами: той був, о которим рік-єм, що по мені прийдет, був передо мною, бо був перше над мене, а з повности єго всі приняли-сьмо ласку за ласку; бо правда через Мойсея даная, а ласка і істина Ісусом Христом сталася. — Бога ніхто ніколи не видів; єдинородний син, що єсть в лоні отця, той ісповів.

piątek, 3 maja 2019

Proboszcz z Teksasu: czy UKGK jest Kościołem naprawdę globalnym?



CHRYSTOS  WOSKRESE!


„(…) Kościół nie powinien uznawać za główny cel zachowania języka czy służby interesom narodowym części wspólnoty. Naszą misją jest niesienie Chrystusa i Jego Dobrej Nowiny do każdego i każdej, niezależnie od narodowości czy przynależności rasowej.
Obecnie często mówi się, że przynajmniej w sensie geograficznym UKGK już stał się Kościołem globalnym, obecnym na wszystkich kontynentach świata, lecz moje spostrzeżenia skłaniają mnie do użycia innego określenia, a mianowicie, że jesteśmy „globalnym Kościołem dla Ukraińców”. Abyśmy się naprawdę stali Kościołem globalnym, nie wystarczy erygować parafie w dziesiątkach krajów – trzeba jeszcze myśleć i działać w sposób globalny, czyli prezentować całemu światu wartości naszej bogatej tradycji cerkiewnej w sposób zrozumiały dla wszystkich bez wyjątku. Oczywiście, spotykałem się z zarzutami typu: „Jeśli w naszej cerkwi tak rzadko słyszymy język ukraiński, to może lepiej chodzić do najbliższego kościoła rzymskokatolickiego, wszak i tu, i tam wszystko jest po angielsku”. Jednakże takie zarzuty są dla mnie dziwne. Główną perłą, którą mamy w naszej cerkwi – jest nasz obrządek, nasza spuścizna liturgiczna, teologiczna, architektoniczna, ikonograficzna, to nasze tradycje, nasz śpiew… Czy mamy zatem prawo zachowywać to wszystko tylko dla siebie samych? Czy byłoby prawidłowym zachowaniem, np. wynaleźć lek przeciw rakowi i stosować go wyłącznie u niewielkiej grupy ludzi? Myślę, że nie. Mamy z czego być dumni i czym się dzielić, więc otwierajmy nasze skarby dla szerokiego ogółu. Nie mogę tego robić sam. To zadanie całej wspólnoty – być misyjną i wzrastać, a  nie wymierać!
(…)
Co z amerykańskiego doświadczenia misyjnego, zdaniem Księdza, mogłoby znaleźć zastosowanie dla ulepszenia posługi dla naszych wiernych w Europie?
(…) uważam, że duszpasterze i wierni nie powinni myśleć kategoriami pobytu tymczasowego w danym kraju. Myśleli tak również i nasi poprzednicy tutaj w Ameryce: pobędę kilka lat, zarobię pieniędzy i wrócę. Zapewniam, że wrócą bynajmniej nie wszyscy.  Będą się tworzyły rodziny mieszane, rodzić się będą dzieci i wnuki na obcej ziemi. Dlatego należy postawić sobie pytanie: co będzie z moim Kościołem za 30 czy 50 lat? Jaki plan duszpasterski mam na kolejne dziesięciolecia? Czy nie żyję wyłącznie dla siebie samego, nie dbając o przyszłość? Co po sobie pozostawię? Dlatego też z amerykańskich doświadczeń Ukraińców nasi nowi imigranci w Europie winni przejąć świadomość tego, że należy budować własne świątynie i struktury, a nie jedynie wypożyczać od katolików rzymskich. Z innej strony ważną rzeczą jest, by nie powtarzać błędów Ukraińców z Ameryki, którzy częstokroć wokół swych parafij zbudowali niewidzialne mury, tworząc swoiste getta narodowościowe. Kościół globalny – to Kościół otwarty. Jeśli we wspólnocie będziemy jednym w Chrystusie, to któż wtedy będzie „naszym” czy „nie-naszym”? Po tym nas poznają, że jesteśmy naśladowcami Chrystusa, gdy będziemy żywili miłość do wszystkich. W tym jest przyszłość Kościoła misyjnego.”



sobota, 23 marca 2019

Z czarnych kart dziejów Kościoła na południowym Podlasiu


Na temat roli, jaką odegrał Kościół rzymskokatolicki w Polsce powojennej wobec katolików wschodnich, zwłaszcza tradycji bizantyjskiej, zdania są mocno podzielone. Wśród przedstawicieli duchowieństwa łacińskiego częstokroć wyrażany jest pogląd, jakoby grekokatolicy w Polsce powojennej przetrwali okres 1947-1989 wyłącznie dzięki pomocy ze strony Kościoła łacińskiego. Myśl przeciwstawną wyraził był rozmowie ze Zbigniewem Podgórcem śp. Profesor Jerzy Nowosielski (luty 1988 r.):

NOWOSIELSKI: (...) Pragnę jednak podkreślić, że w Polsce sprawa jest bardzo trudna, ponieważ u nas w stosunku do unii grzeszny jest nie tyle Kościół prawosławny, ile Kościół rzymskokatolicki. Przecież likwidacja unii w 1947 roku w Polsce to był jedyny moment, w którym Kościół rzymskokatolicki kolaborował z władzami komunistycznymi. 

PODGÓRZEC: A na czym ta kolaboracja polegała?

NOWOSIELSKI: Na niszczeniu, na świadomym niszczeniu unitów i ich Kościoła.

PODGÓRZEC: W jaki sposób?

NOWOSIELSKI: Kościół rzymskokatolicki zapędzał ich po prostu do obrządku łacińskiego, z całą satysfakcją i całym zapałem. (...) To był jedyny wypadek kolaboracji Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce z władzami komunistycznymi. Ciężki to grzech i trzeba przyznać się do niego, a nie tuszować. 

PODGÓRZEC: Zwrócił Pan uwagę na bardzo istotną sprawę. 

NOWOSIELSKI: Powtarzam, to nie prawosławni zniszczyli unię w Polsce, tylko rząd komunistyczny i Kościół rzymskokatolicki. 

PODGÓRZEC: Ręka w rękę.

NOWOSIELSKI: Tak, z pełną premedytacją i dużą przyjemnością.

PODGÓRZEC: Dlaczego jednak Kościołowi rzymskokatolickiemu tak zależało na zniszczeniu unii?

NOWOSIELSKI: Bo zawsze jej nienawidził.

PODGÓRZEC: Kościół rzymskokatolicki nienawidził unii? 

NOWOSIELSKI: Tak, Kościół rzymskokatolicki zawsze nienawidził Kościoła unickiego. Szczególnie w Polsce."

Kto jest ciekaw szerszego kontekstu tych słów, a także argumentacji, którą Profesor wspierał Swe - przyznajmy - skrajne tezy, niech zajrzy do książki Zbigniewa Podgórca  Mój Chrystus. Rozmowy z Jerzym Nowosielskim (Białystok 1993, s. 115-117, ale także 106-107).

Prof. Nowosielski był świadkiem historii - w szczególności na przykład świadkiem dewastacji wystroju cerkwi greckokatolickiej w Krakowie przez nowych użytkowników z łacińskiego zgromadzenia saletynów - i nie zaś jej badaczem, zobowiązanym do starania się o jaki-taki obiektywizm. Stąd też nie dziwi jednolicie czarny obraz Kościoła łacińskiego, przy jednoczesnym "wybieleniu" Kościoła, do którego należał był sam Nowosielski - prawosławnego. 



CIEŚLIK: Jakie były polskie reakcje na DKW [Dekret Soboru Watykańskiego II o katolickich Kościołach wschodnich Orientalium Ecclesiarum]? Czy jego uchwalenie miało jakiś wpływ na sytuację unitów?


GAJEK: Sobór odbywał się w okresie panowania w Polsce komunizmu. Władze państwowe zgodziły się na wydanie dokumentów soborowych jedynie w nielicznym nakładzie, wobec tego nawet nie wszyscy księża mieli je w ręku. Niewątpliwie w kręgach odpowiedzialnych za życie Kościoła w Polsce DKW uświadomił potrzebę nowego zrozumienia praw grekokatolików, żyjących w narzuconej przez władze komunistyczne sytuacji półpodziemia. A ze strony rzymskokatolickich duszpasterzy na ogół nie dostrzegano potrzeby protestu przeciwko tym ograniczeniom narzuconym grekokatolikom. Stąd niekiedy oskarżenia, że łacinnicy akurat w tym punkcie byli dość posłuszni władzom państwowym.

CIEŚLIK: W tej sprawie pojawiają się wręcz sprzeczne opinie. Reprezentantem jednej uczynię tu prof. Jerzego Nowosielskiego, który twierdzi, że niszczenie Kościoła greckokatolickiego to jedyny moment kolaboracji Kościoła rzymskokatolickiego z władzami komunistycznymi. Druga opinia jest taka, że to jedynie dzięki pomocy Kościoła rzymskokatolickiego Kościół greckokatolicki w Polsce przetrwał. Jak możliwe są tak skrajne opinie i na ile mają one pokrycie w faktach?

GAJEK: Ukazała się niedawno niezmiernie cenna książka ks. mitrata Stefana Dziubyny: "I stwerdy diło ruk naszych" (Warszawa 1995). Może ona stanowić dobrą inspirację do tego, żeby poszukać w archiwach i całą tę sprawę spokojnie i głęboko przestudiować. Nie ulega wątpliwości, że opieka, jaką Kościół rzymskokatolicki (zwłaszcza w osobie prymasa Stefana Wyszyńskiego) okazał rozproszonym w Polsce grekokatolikom, stanowiła bardzo ważny element pomagający przeżyć temu Kościołowi okres komunizmu. Otwarte pozostaje pytanie, na ile ta pomoc była wystarczająca, na ile odpowiadała oczekiwaniom grekokatolików? Zwłaszcza że te oczekiwania w okresie popaździernikowym wzrastały, a mentalność niektórych łacińskich kurii biskupich - co wynika choćby z dokumentacji ks. Dziubyny - pozostawała ciągle na poziomie roku 1950. Wydaje się, że w tym sensie DKW uświadomił także i kuriom biskupim potrzebę zmiany swego nastawienia.

Sprawę zaspokajania potrzeb duchowych grekokatolików zostawiano często proboszczom. Czasem było to rozwiązanie opatrznościowe, w wielu wypadkach jednak bardzo utrudniało wzajemne współżycie. Opinia prof. Nowosielskiego jest bardzo radykalna -- myślę, że świadomie przerysowana -- i trudno się z nią w takim brzmieniu zgodzić. Wyraża ona jednak zdanie chyba także wielu grekokatolików, którzy w niektórych przypadkach tak odbierali postawę inercji ze strony hierarchii łacińskiej.

Podobnie wygląda sprawa greckokatolickich świątyń przejętych przez rzymskich katolików. Są zdania, że w ten sposób w ogóle ocalały one od zniszczenia, ale są też opinie, że zajęto nie swoją własność. Tego typu diametralnie różne opinie ukazują całą złożoność wzajemnych stosunków."


Niewątpliwie to dzięki ramom organizacyjnym zapewnionym przez Kościół rzymskokatolicki (mowa przede wszystkim o latach 1957-1989) wspólnota greckokatolicka, dotknięta skutkami akcji "Wisła" i przez państwo "ludowe" nie uznawana de iure (przyjmowano założenie, jakoby przestała ona istnieć wskutek wyjazdu wiernych do Związku Sowieckiego w latach 1944-1946!), mogła, choćby i w "półpodziemiu", ale działać, zapewniając wiernym udział w życiu liturgicznym, słuchanie kazań w ojczystym języku, potem i katechizację dzieci i młodzieży oraz inne formy duszpasterstwa. Bez rzymskokatolickiego "parasola" nie mogłyby legalnie działać greckokatolickie zakony. Niemożliwe też byłoby legalne i jawne kształcenie duchownych. Grekokatolików czekałoby podziemie par excellence, które co prawda mogliby teoretycznie przetrwać - ale w jakim stanie wyszliby z niego? Casus zdelegalizowanych w 1950 roku Świadków Jehowy, którzy przetrwali bez statusu prawnego i bez wsparcia Kościoła rzymskokatolickiego do legalizacji w roku 1989 - może dawać podstawy to twierdzeń optymistycznych, ale czy byłyby one oparte na solidnych podstawach, biorąc pod uwagę różnice między sytuacją wewnętrzną obu wspólnot, ich zasadami organizacyjnymi, a także polityką władz w stosunku do każdej z nich?

Poza tym trzeba pamiętać, że łacinnicy to nie tylko Polacy. Kościół greckokatolicki w Polsce otrzymywał przez lata cenne wsparcie organizacyjno-materialne m.in. od Kongregacji Kościołów Wschodnich, organizacyj takich jak Kirche im Not czy Renovabis, od Krajowej Konferencji Biskupów Katolickich USA wreszcie. Także i po 1989 r. O tym też należy pamiętać.

Historia jednak ma to do siebie, że pamiętać musi nie tylko o jasnych, lecz i o ciemnych kartach dziejów. Dotychczas mowa była jedynie o tych grekokatolikach, którzy sami (lub ich wysiedleni w 1947 r. przodkowie) pochodzili z dawnej Galicji. Tymczasem w Polsce powojennej byli też (a i do dzisiaj zachowała się jedna mała parafia w Kostomłotach) inni katolicy tradycji bizantyjskiej - tak zwani neounici. 

Niestety, rola łacińskiej zwierzchności diecezjalnej (której podlegali od początków "neounii" w latach 20-ych XX w.) i łacińskiego środowiska kościelnego (z którym tworzyli jeden organizm kościelny, spojony przez osoby wspólnych biskupów diecezjalnych - ale i dziekanów na przykład) w powojennych dziejach neounitów daleka była od ideału. Wynika to dość jednoznacznie z ustaleń polskich (!) badaczy: Andrzeja Tłomackiego Kościół rzymskokatolicki obrządku bizantyjsko-słowiańskiego (Kościół neounicki) na południowo-wschodnim Podlasiu w latach 1924-1947, „Radzyński Rocznik Humanistyczny” 5(2007) s. 113, 119-120 oraz Witolda Bobryka Obrządek bizantyjsko-słowiański Kościoła katolickiego, w: Dzieje Lubelszczyzny 1944-1956. Aspekty społeczne, gospodarcze, oświatowe i kulturalne, red. T. Osiński i M. Mazur, Lublin 2017, s. 231-238. Właśnie z artykułu W. Bobryka pochodzi list, który poniżej cytuję in extenso - a który jest cennym źródłem na temat rzeczywistego stosunku łacińskiego duchowieństwa diecezji podlaskiej (a przynajmniej dużej jego części) do katolików tradycji bizantyjsko-słowiańskiej. 

List ów napisał 31 sierpnia 1945 r. kapłan-birytualista o. Jan Panek OMI (oblat), zaangażowany w duszpasterstwie neounickim, do biskupa Czesława Sokołowskiego, w latach 1940-1946 administratora apostolskiego diecezji siedleckiej czyli podlaskiej.  Treść mówi sama za siebie. Natomiast szczególnie przykre wrażenie robi okoliczność, że - w przeciwieństwie do sytuacji grekokatolików z eparchii przemyskiej i administracji apostolskiej Łemkowszczyzny - nie można tu mówić o narodowym czy politycznym podłożu konfliktu. Zarówno adresat jak i autor listu są etnicznymi Polakami. Wierni-neounici są niewątpliwie en masse pochodzenia rusko-ukraińskiego, ale z nacjonalizmem ukraińskim spod znaku Bandery nic wspólnego nie mają. Paradoksem historii jest fakt, że neounici na południowym Podlasiu częstokroć byli dyskryminowani czy prześladowani przez współpracujące z Niemcami czynniki ukraińskie, jak wójtowie gmin (niejednokrotnie zresztą pochodzący z b. Galicji nominalni grekokatolicy) - w nacjonalistycznym ujęciu poza terenami dawnej monarchii habsburskiej "ukraińską wiarą" miało być prawosławie, a podlegli łacińskim (czytaj: polskim) biskupom neounici, obserwujący rosyjsko-synodalną odmianę rytu bizantyjskiego, byli co najmniej podejrzani, podobnie jak rozmaite "sekty" protestanckie zaliczające się do szeroko pojętego nurtu chrześcijan ewangelicznych: sztundyści/baptyści, zielonoświątkowcy itp. Nie było też na południowym Podlasiu krwawych walk ukraińsko-polskich, ani też masowych mordów na polskiej ludności cywilnej. 

Z przedwojennej neounii ocalała tylko parafia w Kostomłotach, której proboszcz, śp. ks. Aleksander Pryłucki, po prostu konsekwentnie odmawiał biskupowi siedleckiemu (od 1946 r.) Ignacemu Świrskiemu przejścia na obrządek łaciński i zlatynizowania kostomłockiej cerkwi; żył sobie z tego, co wyhodował w ogrodzie (i co z owych plonów sprzedał), a zachowując wobec władz komunistycznych postawę w pełni lojalną, zapewnił sobie z ich strony spokój.

Publikując na moim blogu ten list, nie chcę odgrzewać dawnych antagonizmów (w tej dziedzinie i tak działa wielu wybitnych specjalistów, niestety!), ale skłonić do refleksji nad zjawiskiem, które po dziś dzień nie jest niestety przeszłością w świętym Kościele katolickim - szykanowaniem, dyskryminacją, prześladowaniem jednych katolików przez innych. Nie tylko "wschodniaków" przez łacinników i nie tylko na tle obrządkowym...


**********************************************************************

"Już miesiąc minął, jak stosownie do pisma Kurii nr 3782 zdałem ostatecznie inwentarz „fundi instructi” unickiej parafii w Szóstce ks. Antoniemu Soszyńskiemu. Sumienie jednak nie daje mi spokoju i wciąż mnie coś przynagla, żeby napisać Ekscelencji coś o Szóstce i tamtejszych unitach. Długo odkładałem i wahałem się to uczynić, mówiąc sobie, że to już nie moja sprawa, lecz wreszcie zdecydowałem się na napisanie tego listu, wiedząc, że wypowiedziawszy się z trapiących mnie myśli przed Ekscelencją jako przed Ojcem Diecezji, znajdę spokój.
Szkoda, że nie ma obecnie w Szóstce lub okolicy żadnego księdza unickiego. Wydaje się, jakoby tam zatryumfował gwałt, brutalna siła zewnętrzna, która spaliła cerkiewkę. Szkoda, że ten pożar nie został w Szóstce publicznie napiętnowany. Unia została tam stłumiona siłą zewnętrzną, gwałtem i to w chwili, gdy były nawrócenia, gdy znów zaczęła się rozwijać. W ostatnich miesiącach mego tam pobytu miałem 9 formalnych nawróceń. Wielu innych było gotowych każdej chwili zapisać się do Unii. Na nabożeństwa unickie uczęszczali prawie wszyscy prawosławni. Z czasem utworzyłaby się tam parafijka unicka licząca do 500 dusz. Zyskiwałem powoli zaufanie u prawosławnych. Gdyby nie straszono, że unitów wywiozą do Rosji, gdyby unitów po równi z prawosławnymi nie bito i rabowano po nocach (omijając łacinników), byliby zaraz gromadnie przystępowali do unii i powoli staliby się nie gorszymi katolikami od łacinników.
Obecnie unici szósteccy zgłaszają się do księdza Soszyńskiego, aby ich zapisał za łacinników, bo boją się rabunków. Dopiero gdy ks. Soszyński da im zaświadczenie, że są łacinnikami, dają im spokój. Gdy wyjeżdżałem z Szóstki, zapytywali mnie unici i prawosławni, czy Ksiądz Biskup przyśle na me miejsce innego księdza unickiego. Odpowiadałem wymijająco, że choć może nie zaraz, ale przyśle. Opowiadali przy tym, że zmarły Ks. Biskup Przeździecki podczas wizytacji publicznie mówił, że choćby był w Szóstce choć tylko jeden unita, to mimo to będzie się starał dla niego o księdza unickiego. Obecnie wydaje się, jakby w Szóstce i okolicy Kościół katolicki uznawał tylko łaciński obrządek. Prawda, że obecnie tam prawosławni, a nawet unici zgłaszają się na łacinników, ale to tylko dlatego, aby uniknąć prześladowań. Początkowo całe rodziny zaczęły się zgłaszać za mego jeszcze tam pobytu do unii. To nie podobało się wielu łacinnikom. Zaczęto ich straszyć, że ich wywiozą, kwestionowano w gminie ważność metryk przeze mnie wydawanych. Wtedy ruch nawróceniowy, który zapowiadał się na większą skalę, chwilowo ustał, lecz na nabożeństwa unickie nadal przychodziło dużo ludzi, którzy zapowiadali przy tem, że powoli wszyscy przyjdą do unii. Gdy już z Dokudowa przyjechałem do Szóstki, aby tam w myśl polecenia Księdza Biskupa odprawić wschodnią liturgię, gotowało się na nabożeństwo wielu ludzi. Niestety w nocy przyszli do mnie jacyś ludzie, niby wielcy Polacy, źle się ze mną obeszli, po prostu znieważyli mnie. O godz. 5-tej rano tego samego dnia spłonęła cerkiewka i już słowiańskiej liturgii w Szóstce nie mogłem odprawiać.
Ks. Antoni Soszyński nic nie zrobił dla uspokojenia ludzi, przeciwnie z jego przybyciem nastało znacznie większa nienawiść dla Unii. Choć łacinnicy swój kościół odebrali, nie mogli znieść, że prócz ich nabożeństwa odprawia się nadal nabożeństwo unickie. Ks. Soszyński wyraźnie mi powiedział, że gdy on będzie w Szóstce, to unii tam nie będzie. Chciał, żebym się zrzekł ziemi unickiej. Na to nie przystałem, gdyż wyglądałoby to wobec ludzi, zwłaszcza unitów i prawosławnych, że kasuje się parafię unicką. Wykazałem mu przez wyciąg z protokołu podziału ziemi kościelnej szósteckiej, że podziału tego dokonała Władza Diecezjalna i nikt tego kwestionować nie może. Był z tego bardzo niezadowolony i pytał ludzi świeckich, czy ja prawnie trzymam tę ziemię. Stąd rosła nienawiść do unii. Łacinnicy w oczy mi mówili, że trzymam połowę ziemi łacińskiej, a ich proboszcz się denerwuje, że nie ma utrzymania. Obecnie ks. Soszyński ostatecznie objął i ziemię unicką, stąd wniosek dla ludzi, że parafia unicka tam ostatecznie skasowana.
W Worsach, wioska obok Szóstki, prawosławni mają kaplicę, w której obecnie nikt nie odprawia. Za mego tam pobytu chcieli nawet, żebym tam odprawiał, ale część prawosławnych się wahała z przystąpieniem do unii, dlatego poprzestawałem na kaplicy św. Jerzego w Szóstce, do której ludzie i z Wors przychodzili. Wypożyczyłem od prawosławnych z Wors korony, używane przy ślubie. Te spłonęły razem z cerkiewką św. Jerzego.
Prawosławni z Kwasówki i z Łózek obok Drelowa, wśród nich kilku unitów, prosili mnie, żeby im czasem odprawić w Drelowie. Raz już im obiecałem, lecz ks. [Leon] Gliszczyński stanowczo się temu sprzeciwił, twierdząc, że to by był tryumf dla prawosławnych, że jego parafianie byliby na to oburzeni i ściągnąłbym na siebie ich nienawiść. Wobec takiego sprzeciwu odprawiać tam nie mogłem. Mimo to zebrało się na cmentarzu dużo ludzi, którzy byli powiadomieni, że tam będzie nabożeństwo unickie. Tłumaczyłem ks. Gliszczyńskiemu, że przemówię do zebranych prawosławnych, zachęcając do unii i w ten sposób zapoczątkuję tam pracę unijną. Ks. Gliszczyński nie ustąpił i w Drelowie nie doszło do niczego.
Piszę o tym wszystkim po prostu, żeby się wypowiedzieć przed Ekscelencją i pozbyć się trapiących mnie myśli. Poza tym Ekscelencja może o niejednych szczegółach nie wie i lepiej będzie mógł sobie wyrobić sąd o pracy unijnej na Podlasiu. Tak jest i w okolicy Dokudowa; w Kodniu w znacznie mniejszym napięciu jest niechęć do unii. Dobrze jest, jeśli ksiądz unicki obsługuje z poświęceniem łacinników, jeśli łaciniczy i dąży do skasowania unii. Jeśli stara się natomiast podtrzymać liturgię wschodnią, stara się o rozwój sprawy, naraża się na nienawiść łacinników, na utrudnienia wszelkiego rodzaju, na pomawianie o politykę ukraińską. Prawda, że obecnie u nas panuje odwet za wypadki na Wołyniu, lecz niesłuszny. Przede wszystkim ci, którzy u nas ukrainizowali, prawie wszyscy wyjechali, a poza tym prześladuje się u nas zupełnie niewinnych ludzi, zacnych, zasłużonych dla Kościoła, a tym samym dla Polski, którzy nawet za okupacji niemieckiej podawali się za Polaków. W Dokudowie rabowali i bili starych ludzi za to, że według ich słów „zachciewa im się unii”. Jeśli się rabuje, to z małymi wyjątkami tylko u unitów. Tak jest w okolicy Dokudowa. Czasem mi się wydaje, że ci różni nocni ludzie nie uważają sobie za grzech rabować, jak oni mówią, u „ruskich”. Takich rabunków jest bardzo dużo. Niemal co noc kogoś okradną i pobiją. Uważam, że to ani Polsce, ani tym mniej imieniowi katolików chwały nie przynosi.
W Dokudowie, korzystając z pozwolenia Ekscelencji, odprawiam jedną niedzielę po słowiańsku, a drugą po łacinie. Inaczej mogłoby dojść do katastrofy podobnej do szósteckiej. Mieszkam w Ortelu [K]rólewskim, gdyż takie było polecenie Kurii, dołączone do nominacji na administratora parafii Ortel Królewski.
Mimo wszystko nie tracę nadziei w rozwój unii. Myślę, że w Wielkiej Polsce będzie też miejsce dla unitów. Wszak unia to dzieło katolickiej Polski, to zadanie Polski i mimo wszystko, myślę, Polska to zadanie spełni.
Bardzo przepraszam za śmiałość i za zajmowanie uwagi Ekscelencji tak długim listem. Odważyłem się na napisanie go, bo znam miłość Ekscelencji do sprawy zjednoczenia Kościołów.”
Archiwum Diecezji Siedleckiej, Communia, t. 7, Pismo Jana Panka OMI skierowane do bpa Czesława Sokołowskiego, 31.VIII.1945, k.41-47
Cyt. za: Bobryk W., Obrządek bizantyjsko-słowiański Kościoła katolickiego, w: Dzieje Lubelszczyzny 1944-1956. Aspekty społeczne, gospodarcze, oświatowe i kulturalne, red. T. Osiński i M. Mazur, Lublin 2017, s. 237-238 (w przyp. 50)